De gebruiken rondom de kersttijd

Als in geen ander jaargetijde verandert Kerst de stemming en  het gedrag van de mensen. Tegenwoordig echter niet per se positief. Overgeleverd aan de roes van de consumptie en de jachtigheid van het dagelijkse leven, vergeten steeds meer mensen de ware betekenis van de gebruiken rondom de kersttijd. Om meteen maar even met de deur in huis te vallen: de oorspronkelijke betekenis heeft niets met de geboortedag van de veelzeggende meneer Jezus Christus in Bethlehem te maken, maar is terug te voeren tot de archaïsche zonnecultus van de oervolkeren.

Al eeuwenlang voor de uitbreiding van het christendom was het kerstfeest in alle Indo-Germaanse regio´s en ook elders verbreid. De Grieken vierden de geboorte van de god van het licht “Soter”, de Phrygiërs noemden hun zonnegod “Artis” en de Iraniërs vierden net zoals de Romeinen de aankomst van hun licht- en zonnegod “Mithras”. De Romeinen drukten met hun “Sol invictus” (de “onoverwinnelijke zon”) op bijzonder indrukwekkende wijze hun eerbiediging voor het sterke en krachtige uit. Bij onze rechtstreekse voorouders, de Germanen en de Kelten, was dit feest bekend onder de naam “Jul” respectievelijk “Yule” (in het Nederlands “Joelfeest”), waarbij concreet in Midden-Europa het begrip “winterzonnewende” gebruikelijk was.

Voor de Germanen uit het noorden had de terugkeer van het licht echter een hele andere indringender betekenis dan voor de Midden-Europeanen. Al met Samhain, de nacht van de doden, begint eind oktober de donkere tijd van het jaar. Veroorzaakt door het ruwe, harde klimaat en de strenge winters betekende het einde van de winter niets anders dan het overleven van de mensen in het hoge noorden te garanderen. Want de voorraden raakten langzaamaan op en zonder zonlicht was er geen akkerbouw en veeteelt, de levensbasis van de mensen uit het noorden, mogelijk. De bekendste Romeinse geschiedschrijver Tacitus berichtte in de 1e eeuw na Christus, dat de Germanen de kersttijd voor een groot feestmaal met allerlei spelen gebruikten. De Griekse geschiedschrijver Procopius berichtte hierover, dat in de 6e eeuw de mensen uit het noorden in deze tijd boodschappers naar de toppen van de hoogste bergen stuurden om uit te kijken naar de terugkerende zon. Op 21 december had de nacht het hoogtepunt van het jaar bereikt, want vanaf dat moment neemt het zonlicht weer toe. De terugkeer van de zon werd dan met Joelvuren en brandende zonneraderen gevierd, waarvan de laatste het dal in werden gerold.

Het heidense jaar, dat zich op de maan en de zon oriënteerde heeft elk 4 grote en 4 jaarfeesten, waarbij twee daarvan met een tussenruimte van ongeveer een half jaar bij elkaar horen. Zo komt de winterzonnewende, die afhankelijk van de stand van de sterren op 21 december valt, overeen met de zomerzonnewende op 21 juni. Ook is hier al in de heidense naam “Joelmaan” voor december de immense betekenis van het lichtfeest voor de Germaanse mensen herkenbaar.

Het begrip “Weihnachten” wijst in deze vorm al op zijn meervoud en bezit associaties met het oud-Duitse begrip “wjh”, dat “heilig” betekent. Daaruit kwam ook de afleiding naar “heilige nacht” voort. Weihnachten (Kerst) omvat een periode van precies 11 dagen en 12 nachten. Deze “stille tijd” ligt tussen het oude maanjaar en het nieuwe zonnejaar. Astronomisch is dat als volgt te verklaren: de aarde draait ongeveer 365 keer om zijn eigen as, terwijl hij rond de zon draait. Ook de maan draait om zijn eigen as, echter sneller dan de aarde. De maan heeft exact 29,5 dagen nodig om rond de aarde te draaien. Dan ontstaat er puur rekenkundig gezien een verschil tussen maand- en zonnejaar. Want 12 x 29,5 = 354 dagen in plaats van 365. Daarom wordt de tijd tussen 21 december en 1 januari niet bij het oude en ook niet bij het nieuwe jaar gerekend, maar vormt een aparte tussenfase. In deze “dode tijd” moet het werk stil liggen, moeten de mensen zich bezinnen en in de kring van de familie en de clan de terugkeer van het licht vieren.

Deze “twaalfden” werden ook wel “gure nachten” genoemd, waarin zich bijvoorbeeld de mythen en sprookjes van “Vrouw Holle” en “De wilde jacht Wodan – Odin” afspelen. Deze “Vrouw holle” werd, naarmate de tijd vorderde, de dodengodin “Hel”, “Hella” respectievelijk “Percht”, omdat de kou en de winter met de dood in verband werden gebracht. Waarbij deze verbinding niet alleen een negatieve kant had, maar ook een uiterst positieve, omdat zo de weg werd vrijgemaakt voor nieuw leven. “Hel” is zodoende niet alleen een doden-, maar ook een beschermgodin; maar waar we bij haar werkelijk aan toe zijn, blijft voor ons verborgen.

Vanaf de 10e eeuw werd het woord “Hel” synoniem voor de onderwereld, waarbij dit begrip niet negatief mag worden opgevat. Pas de kerk maakte van deze wereld een kwellende plaats en creëerde daaruit de gruwelijke hel voor de “zondaren”. Door het massieve klokgelui in deze periode zouden de “boze heidense geesten” verdreven moeten worden. Iedereen kan echter heel duidelijk herkennen, dat de offergaven van onze voorouders in de vorm van appels, noten en honing waarschijnlijk nauwelijks geschikt geweest zouden zijn om demonen te verjagen.

Tijdens de wilde jacht rijdt de eenogige storm- en oorlogsgod van het godengeslacht der Asen op zijn witte achtbenige strijdros Sleipnir door de lucht op jacht naar het wild, bij voorkeur een everzwijn. Hierbij wordt hij begeleid door zijn beide raven Mugin en Munin (“de Gedachte en de Herinnering”) en zijn beide wolven Geri en Freki (“de Gierige en de Vraatzuchtige”). Op deze eeuwige jacht, die zich elk jaar herhaalt, maakt hij bij voorkeur gebruik van zijn speer Gungnir, die nooit zijn doel mist en hij wordt zowel begeleid door de gesneuvelde krijgers uit het Walhalla als door enkele uitverkoren sterfelijke helden. Over het algemeen moet deze jacht worden gezien als een zinnebeeld voor de doden- en voorouderverering, echter inclusief vanzelfsprekend ook de vruchtbaarheidscultus in de vorm van het streven naar groei. Voor deze periode werd er ook een speciaal Joelbier gebrouwen en met veel kaarsen en andere lichtversieringen, symbolisch gebak, warme honingwijn en een feestmaaltijd (bijvoorbeeld “Joelgalt” – kerstzwijn en “Joeltupp”(kersthaan) verlangde men naar de terugkeer van de zon.

Uiteraard dient ook de obligatoire kerstboom niet vergeten te worden. Onze voorouders hadden altijd al grote bewondering voor de unieke bomen- en plantenwereld. Zo werden er op heilige weiden feesten gehouden, werd de eik gewijd aan de god van de donder en vruchtbaarheid Thor en werden grote vergaderingen – Things genaamd – onder een grote boom gehouden. Ook in de noordse mythologie stelt de boom als zinnebeeld voor de uniciteit van de natuur het begin van het menselijke geslacht voor. Bijzondere betekenis is er ook voor de es, want de Germaanse wereldboom Yggdrasil vormt de basis van de noordse kosmologie. Daarom was het eigenlijk alleen maar logisch, om de boomcultus te behouden bij zo´n belangrijk feest als het Joelfeest. Overigens: ook de lichtkrans respectievelijk adventskrans is in zijn oorspronkelijke vorm een heidens cultusvoorwerp. Deze is wat betreft zijn functie te vergelijken met een grafkrans en diende zodoende ook voor doden- en voorouderverering. Ook de handelwijze was een andere: tegenwoordig wordt op de 1e Advent een kaars aangestoken tot aan de 4e Advent, wanneer er dus 4 kaarsen branden. Vroeger was het echter precies andersom: er werd met 4 kaarsen begonnen en met de toenemende afname van het licht, werd er steeds een kaars gedoofd; om zodoende de macht van de duisternis op passende wijze te kunnen onderstrepen, voordat dan op het Joelfeest de terugkeer van het licht op allerlei mogelijke wijzen gevierd kon worden.

Terug naar de relatie tot het christendom: Hoe kwam het er dan eigenlijk toe, dat Kerst tegenwoordig als een christelijk feest wordt beschouwd? Heel eenvoudig: de hoogwaardigheidsbekleders van de kerk dachten erover na hoe men de ongelovige heidenen het beste zou kunnen bekeren. Daarbij kwam hen het winterzonnewendefeest, dat immers in het hele Avondland verbreid was, bijzonder goed uit. Voor het eerst werd Kerstmis in het jaar 325 als christelijke feestdag genoemd. Paus Julius, die van 337 tot 354 de macht bezat, verplaatste toen de verjaardag van Jezus willekeurig naar de 25e december. Willekeurig daarom, omdat in de oudste oorkondes van de christenheid over hele andere maanden en dagen werd gesproken. Dus waarom niet “twee vliegen in één klap slaan”, dacht toen vermoedelijk ook de kerk…

Bron:

http://fakten-fiktionen.net/2011/12/06/die-brauche-um-die-stille-zeit/#more-10455

Auteur: Ghostwriter

Vertaald uit het Duits door:

E.J. Bron (www.ejbron.wordpress.com)

Over E.J. Bron

www.ejbron.wordpress.com
Dit bericht werd geplaatst in Algemeen, Historie. Bookmark de permalink .

24 reacties op De gebruiken rondom de kersttijd

  1. Linsky zegt:

    Kerst verhaaltje, E.J.?
    Om de pijn en ellende van die andere verhalen wat te verzachten? 🙂

    Like

  2. E.J. Bron zegt:

    Soort van. Vond het gewoon een interessant artikel. Vandaar….

    Like

  3. vederso zegt:

    Natuurlijk, ook hier liggen mijn wortels. Sint Maarten, Sinterklaas, Kerst en Oud en Nieuw. Het is mijn wereld en ik wil dat dit zo blijft.

    Like

  4. Wachteres zegt:

    Interessante info, E.J., van veel details was ik niet op de hoogte.

    Feit blijft dat die feesten. hoe men die ook beleeft, geintegreerd zijn in onze samenleving.

    Ook ik wil dat dit zo blijft en niet wordt overgenomen door een verachterlijke ideologie, die onze cultuur wil verwijderen en zelf alle macht opeist!

    Like

  5. Linsky zegt:

    Prettig Kerstfeest!

    Kerstmis, een familiefeest bij uitstek.
    Kerstmis! Een tijd van vrede en welbehagen.
    Een tijd van bezinning en compassie.
    Tijd van begrip, vergeving en liefde.
    De tijd waarin we traditiegetrouw over ons hart strijken.
    De tijd waarin we over de gehele wereld zelfs soms clementie hebben met misdadigers.
    De tijd waarin we tijdens oorlogen even de wapens neer leggen.
    De tijd waarin we eens, vroeger althans, het vermogen bezaten om te relativeren en bij de kern in ons zelf te komen. De pit die toch in ieder geval éénmaal in het jaar een klein beetje bloot kwam te liggen of schemerde tussen de kleine barstjes en scheurtjes van de geharde schil.
    De tijd waarin we met anderen aan tafel zitten en soms ontdekken dat we eigenlijk allemaal een beetje mens zijn.
    De tijd waarin mensen soms één maal in het jaar bij hun gevoel konden komen en voor één keer de vrede en liefde voor elkaar konden voelen.

    Wel, aan die tijd is nu naar alle waarschijnlijkheid voorgoed een eind gekomen…..

    We kunnen per slot niet de lieverdjes van Allah voor het hoofd stoten met dit soort ‘misdadige en subversieve’ acties!
    Het was voor hen altijd al duidelijk dat deze zieke heidense gebruiken zwaar gestraft zullen worden door hun vredelievende God.
    Gelukkig zal de islam en sharia er ook zijn om ons ‘zieke’ westerlingen komen heropvoeden!

    Like

  6. Linsky zegt:

    Misschien dat we voor het laatst naar zoiets mogen luisteren!

    Like

  7. vederso zegt:

    Ineens zie ik dat de foto boven dit artikel de markt van Wittenberg is, de wieg van de Reformatie.
    De allermooiste kerstnachtdienst als cultureel-christen heb ik daar mogen meemaken. Welk een toeval.

    Like

  8. E.J. Bron zegt:

    @vederso

    Helaas! Het is het Oude Stadsplein in Praag!! 😉 🙂

    Like

  9. Wachteres zegt:

    Dresdner Kreuzchor – Weihnachtsoratorium (Johann Sebastian Bach)

    Jauchzet, Frohlocket, auf Preiset die Tage.

    httpv://www.youtube.com/watch?v=cWKJFogshwg

    Like

  10. Wachteres zegt:

    En dit zullen we allemaal moeten opgeven?

    NOT OVER MY DEAD BODY!!!!!

    Like

  11. E.J. Bron zegt:

    @Wachteres

    NEVER!!!

    Like

  12. vederso zegt:

    Echt, 2 druppels water. Praag is ook mooi.

    Like

  13. Linsky zegt:

    Nog een kleine bijdrage aan de kerststemming.

    Like

  14. Linsky zegt:

    Ter compensatie van al die depressieve verhalen hier op dit blog, zetten we soms wat vrolijk is en spiritueel verheffend. 🙂

    Like

  15. Leve de kerstman! Leve de sprookjesachtige gever van kerstgeschenken, voorgesteld als een oude(re) man met besneeuwde rode mantel en hagelwitte baard, soms met laarzen aan en gezeten op een slede die door rendieren (Rangifer tarandi’s) wordt getrokken.
    (Pittig detail: De in de USA bekende Santa Claus is van oorsprong de door de Nederlandse (en dus ook Vlaamse) kolonisten meegebrachte Sint Niklaas.

    Like

  16. Wachteres zegt:

    De Kerstman is een afstammeling van Sinterklaas en wordt ook in verband gebracht met kabouters (Nisse of Tomte), zoals Sinterklaas op Sint Nicolaas, bisschop van Myra, teruggaat. Het Sinterklaasgebruik is meegenomen door emigranten naar Amerika. In Amerika werd Sinterklaas Santa Claus. De Kerstman heeft ongeveer dezelfde gebruiken als Sinterklaas, zoals cadeautjes geven, een lange baard en een rood pak, maar hij is inmiddels ontdaan van alle religieuze symboliek.

    De Kerstman ontstond in de ons bekende vorm in de Verenigde Staten, eind negentiende eeuw en raakte door de reclame van Coca-Cola wereldwijd verspreid. Zo kan het zijn dat in beeltenissen de Kerstman nog een groen pak droeg, terwijl de Amerikaanse Santa Claus tegenwoordig uitsluitend rode met witte kleding draagt (zoals het logo van Coca Cola). Santa Claus heeft nog wel een (vliegende) arrenslee getrokken door rendieren en wordt geholpen door elfjes op de Noordpool.

    In vele landen heeft de commerciële kerstman (Santa Claus) de oorspronkelijke Kerstman echter niet verdrongen, denk aan de Joulupukki in Scandinavië of Father Christmas in Engeland. Hier zijn voorchristelijke elementen nog duidelijk in het kerstgebruik aanwezig. Het is ook zeker niet zo, dat de kerstman over de hele wereld verspreid rood met witte kleding draagt. De Kerstman draagt in veel landen nog blauwe, gouden of groene (of nog een andere kleur) kleding.

    Hoe het waarschijnlijk begon…
    Uiteindelijk lijkt het er wel op dat de kerstman uit Nederland komt.
    Toen de Nederlanders naar Amerika emigreerden, stichtten zij in 1611 de vestiging Nieuw Amsterdam. Deze vestiging werd nog geen veertig jaar later verkocht voor een appel en een ei en is nu over de hele wereld bekend als New York.
    De Nederlanders brachten Sint Nicolaas mee (onze Sinterklaas dus) en hebben de Amerikanen hem geadopteerd.
    Hij werd zelfs de beschermheilige van New York.

    Like

  17. Linsky zegt:

    PS, met dank aan Marijke 🙂

    Like

  18. Jan zegt:

    Socialisme, de doodscultus van het westen

    t’s that time of year again, for the hottest party of the holiday season: the Peace, Joy and Choice Winter Holiday Party!
    Was getekend: The DC Abortion Fund
    http://dcabortionfund.org/2012/11/tis-the-season-for-peace-joy-and-choice/

    Like

  19. Jan zegt:

    People Fail Miserably At Jesse Watters Basic Christmas Quiz: ‘Where Was Jesus Born?’

    Iemand antwoordde: Bethlehem, Pennsylvania.
    http://patdollard.com/2012/12/amricans-fail-miserably-at-jesse-watters-basic-christmas-quiz-where-was-jesus-born/

    Like

  20. Jules Vismale zegt:

    Dat de meeste gebruiken rondom de kerst behouden moeten blijven daar ben ik natuurlijk een groot voorstander van, zeker nou bepaalde moslim- en linkse cultuurvernietigers constant proberen om Sinterklaas, Zwarte Piet, Monsieur Cannibale (Efteling) etc. van ons af te pikken!
    Nou wil ik niettemin even reageren op Vrouw Holle (op deze foto bevind zij zich in de Efteling) die in de meeste volksverhalen de godin van leven en dood is maar ook de beschermvrouw van werklustigen en dwergen. In het meest bekendste sprookje beloonde Vrouw Holle een werklustig meisje, dat sprekende broden en appels uit een oven of van een appelboom haalde, dat ijverig bij haar werkte met een regen van goud en diens luie stiefzusje met een lading pek!
    Het eerste meisje moest zelfs de lakens uitkloppen zodat het op Aarde ging sneeuwen en het ware beter geweest dat die meid dit eens had gedaan boven de EU-gebouwen in Brussel en de vreselijke moslimextremisten in Afrika en het Midden-Oosten! Alleen had het meisje hierna de lakens zo vreselijk hard moeten uitkloppen dat er een soort sneeuwstorm ontstond die het opgenoemde uitschot zo diep begroef in metersdiepe sneeuw dat ze er tientallen graden onder nul van afkoelden! Of Vrouw Holle had hen beter kunnen bedekken met een regen van pek, gevolgd door een overvloedige regen van veren!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s