Meer bomen zijn niet de oplossing voor de CO2

Screenshot_44

(Door: Bert Dijkstra)

In een recent artikel stelt H. Numan voor meer bomen te planten als antwoord op het CO2 probleem. Ik heb persoonlijk een grote liefde voor bomen en wat mij betreft, hoe meer hoe liever. Toch heb ik mijn bedenkingen bij het voorstel. Ten eerste is de CO2 geen probleem, omdat het slechts een minieme bijdrage aan klimaatverandering levert. Ten tweede is dit voorstel niet uitvoerbaar, omdat er niet genoeg grond aanwezig is.

De jaarlijkse uitstoot van CO2 uit fossiele brandstoffen bedraagt 33 miljard ton (Bron: IAE, 2017). Er zijn ook rapporten die aantallen noemen van 36 miljard ton en hoger.

Een gemiddelde boom slaat per jaar 20 kilo CO2 op. Naaldbomen kunnen vrij dicht op elkaar gezet worden, bij loofbomen is dit minder aantrekkelijk. Het aantal bomen per hectare heeft niet veel invloed op de opname, als er meer staan, wordt er per boom minder opgenomen. De hoeveelheid licht en water die de koolzuurassimilatie mogelijk maken zijn de belangrijkste beperkende factoren.

Een hectare bos neemt in Europa ongeveer 5 tot 10 ton CO2 per jaar op, in de tropen het dubbele. De afname neemt geleidelijk af naarmate de boom ouder wordt; daarnaast zit er ook CO2 opgeslagen in de bodem (bron: European Forest Institute, zie figuur 1). Uitgaande van een gemiddelde opname van 15 ton CO2 per hectare per jaar, is er ongeveer 3000 miljoen hectare nodig om de wereldwijde uitstoot van fossiele CO2 te compenseren. Dit is gelijk aan de oppervlakte van het continent Afrika. Recente satellietbeelden hebben uitgewezen dat onze aardbol 467 miljoen hectare bos rijk is. Er zou dus meer bos bij geplant moeten worden dan er nu al staat op de hele planeet.

De krant The Independent concludeerde in 2017:

We would have to cover the entire US with trees just to capture 10% of the CO2 we emit annually. There’s just not enough room on the planet to have the farmland it takes to feed the world plus the space to plant the necessary number of trees.

Maar zelfs als er genoeg grond zou zijn, dan zou dat weinig uitmaken. Veruit de meeste CO2 verdwijnt in de oceanen of bevindt zich op plekken waar geen bomen groeien. Bijvoorbeeld CO2 die door vliegtuigen wordt uitgestoten, kan jarenlang blijven zweven in de hogere luchtlagen. En is dus niet beschikbaar voor planten.

De EU heeft een oppervlakte van 450 miljoen hectare, waarvan maar liefst 40 % echter al bedekt is met bos (Bron Trouw, 2013). Sinds 1900 is het oppervlakte aan bos sterk gegroeid in Europa ( zie deze kaart). In Nederland zelfs van 2 % naar 11 %.

Ondertussen gaat in andere delen van de wereld het verlies aan bos door. Op deze kaart van Global Forest Watch is te zien dat het verlies bijna geheel plaatsvindt in de tropen.

The tropics lost 12 million hectares of tree cover in 2018, the fourth-highest annual loss since record-keeping began in 2001. (Global Forest Watch)

Het probleem zit niet in het aantal bomen, maar het aantal mensen op aarde. De bevolkingsgroei vindt plaats buiten Europa en dus ook de aantasting van de bossen. De kap in Afrika en Brazilië heeft een reden: er zijn steeds meer mensen en die mensen hebben voedsel nodig, grond om huizen te bouwen en wegen aan te leggen, enzovoort.

Europa kan niet het verlies van 12 miljoen hectare bos jaarlijks oplossen binnen zijn eigen continent, maar evenmin daarbuiten, bijvoorbeeld door middel van subsidies. De onstuitbare groei van de bevolking zou de groei van nieuw bos teniet doen door de onstuitbare vraag naar nieuwe landbouwgrond.

Door:
Bert Dijkstra
(voor www.ejbron.wordpress.com)

Over E.J. Bron

www.ejbron.wordpress.com
Dit bericht werd geplaatst in Algemeen. Bookmark de permalink .

34 reacties op Meer bomen zijn niet de oplossing voor de CO2

  1. henk verhoef zegt:

    mensen vergeten altijd wat het “nuttig effect” van bomen is
    Van zaadje tot boom tot stof( de volle cirkel van geboorte tot dood)
    nuttig effect nul comma nul
    om te groeien zet de boom co2 om in zuurstof en via vergaan/verbranden( langzaam of snel) wordt weer de zelfde hoeveel zuurstof omgezet in co2
    MOET ook zo immers de planeet is een gesloten fles– er komt niets bij( van lucht/water en zo) en er gaat niets verloren– enn dat reeds een 8 miljard jaar( voor zover we nu weten) lang
    Probeer dat de alpha wetenschappers maar eens wijs te maken– die punten en comma neuklers

    Geliked door 1 persoon

  2. andre zegt:

    Maar meer bos is wel de oplossing om je temperatuur omlaag te brengen want waar bomen staan is het altijd koeler dus die 2 graadjes van het nep en fop klimaatakkoord zijn een makkie. De molekuul massa van CO2 is het zwaartse in ons luchtmengsel (denk maar aan CO2 blussers)en zal niet blijven zweven bovenin (boomgrens op een berg) maar naar beneden vallen alwaar het weer door de groene laag wordt omgezet naar O2. Allemaal stofjes die onmisbaar zijn in ons bestaan en wat ik wel leuk vond is dat 1ha bos 5 tot 10 ton per jaar opneemt en dit evenredig is aan de houtopbrengst in M3 per jaar.

    Geliked door 1 persoon

  3. henk verhoef zegt:

    bevolkings groei -men bedoelt dan meestal van het beest mens
    Dat is niet het probleem want groei van der een of anders soort ten kosten van anderen is van alle tijden
    zelfs voedsel is geen probleem– minder “olifanten” en meer” kloothommels “is zelfde hoeveelheid voer
    het probleem is de geestel;ijke gesteldheid van sommige aardbewoners
    en dan zijn de beesten wel verreweg het slechts– egoist/moordadig en in en in verrot_ zit gewoon in de doorgekweekte genen- want alles hoe slecht ook met pilletjhes in leven houden en door laten vermenigvuldigen
    Het mooie van de natuur– van de laatste bekende 8 miljard jaren– de rotte appels vallen van zelf uit de mand want een appeltje verrot- betekend gewoon snel alle appeltjes verrot– xzelfs als je ze behandeld met nog meer vergif
    Der mens kan zich wel druk maken dast hij bamng is om te ve3rdwijen– de natuur trekt zich daar geem zak van aan en gaat gewoon zijn gangetje– enz zie nu al een 20 pct van de verwekte blanke kindertjes– uit een uvfje– want ja reproduceren– moeiklijk -=
    alhoewel heb geen idee wat/wie het beest uiteindelijk over rand zal duwen
    de natuur is zo vinding rijk

    Like

  4. koddebeier zegt:

    Waar zit die 11% in Nederland dan, ik heb ze alleen maar bomen zien kappen ?

    Geliked door 1 persoon

  5. Eigen volk eerst zegt:

    Meer bomen zijn altijd goed. Hoe meer hoe liever. Ze stralen rust uit. En dat is heel nodig in deze rare absurde wereld.
    Het zogenaamde CO2probleem net als het nu belachelijke stikstofprobleem bestaan niet. Alleen in de geesten van de geldwolven en volgidioten. Stikstof én CO2 zijn nog NÓÓIT een probleem geweest en nu ineens wel? Pure zakkenvullerij. Mens,plant en dier hebben CO2 en stikstof nodig anders zouden we niet bestaan.
    Pak de luchtvaart aan. Dat is de allergrootste vervuiler.

    Geliked door 2 people

  6. Blaffertje zegt:

    Misschien moet de schrijver van dit stuk het kleinschaliger zien.
    In steden is nog wel winst te halen.
    Nu vind er op grote schaal een kaalslag plaats aan bomen in straten, bomen die op gemeente grond staat.
    Voeger had een gemeente herplantplicht, maar dat is van de baan vanwege bezuinigingen.
    Als de gemeenten hier nu weer eens toe over gaan, boek je in steden al een heleboel winst.

    Wist je dat gemeenten ook vele bomen kappen voor geld?
    Deze worden verkocht aan biomassacentrales die op hun beurt weer veel CO2 uitstoten en daarmee helemaal niet milieuvriendelijk zijn.

    En als je zin hebt kijk dan dit filmpje van de monitor, https://demonitor.kro-ncrv.nl/uitzendingen/bomenkap.
    Het is verschrikkelijk hoeveel natuur hier in dit land word gekapt voor de biomassacentrales.

    https://www.climategate.nl/2018/11/magnum-centrale-stookt-in-een-jaar-gehele-veluwe-op/comment-page-1/

    Geliked door 2 people

  7. Republikein zegt:

    Zal het eens aan Frans vragen!

    Like

  8. Rensk. zegt:

    Hoe dan ook , er kunnen best bomen bij. Al was het alleen maar voor de heerlijke schaduw, die ze geven. Gewoon planten dus daar waar het kan. Kwaad kan het zeker niet.

    Geliked door 2 people

  9. Jo zegt:

    Maar Bert Dijkstra, is het ongebreideld kappen van bossen en losstaande bomen door Natuurmonumenten in heel Nederland, omdat die stikstof opslaan, dan de oplossing ??? Het is een complete kaalslag wat ook door gemeenten wordt uitgevoerd – alle struiken worden verwijderd omdat het te duur is in onderhoud, is hun standpunt als je er naar vraagt. Eerder werden ze tot op de bodem afgezaagd, maar daarna met tak en wortel uitgetrokken, terwijl ze zo nodig zijn voor bijvoorbeeld de vogelpopulatie.

    Geliked door 2 people

    • Dijkstra zegt:

      Het is jammer dat er op sommige plaatsen gekapt wordt maar over het geheel neemt de oppervlakte aan bos in Nederland alleen maar toe. CO2 is wereldwijd, dus dan is er ook een wereldwijde benadering aantrekkelijk.

      Like

      • henk verhoef zegt:

        vergeet niet dat steenkool ( paar duiZenden jaren oude bomenm) – hetwelk nog onder de grond zit( of nu verbrand wordt) wel alvast de co2 opgenomen heeft maar bij verbranden van die steenkool wel even zuurstof nodig heeft

        Like

  10. Tijl Uylenspiegel zegt:

    Helemaal mee eens en dan niet zozeer de opsomming waar CO2 vandaan komt of waar het naartoe gaat, dat zijn cijfers waar alleen wetenschappers mee uit de voeten kunnen en het is voor de gewone sterveling ook niet te controleren.
    Maar de conclusie dat een eventuele opwarming te maken zou kunnen hebben met de explosie van de wereldbevolking daar sluit ik me volledig bij aan.
    En zelfs als dat niet zo zou zijn dan nog zou deze explosie veel meer aandacht moeten krijgen, al die monden moeten gevoed, al die mensen kakken en piesen.
    Stel je maar eens voor; Nederland heeft 17 miljoen inwoners, er zijn inmiddels tientallen steden met meer inwoners, plaatsen waar wij vaak niet of nauwelijks van gehoord hebben.
    Bedenk eens hoeveel drinkwater zo’n stad elke dag nodig heeft, de hoeveelheid rioolwater er per dag weer uitkomt.
    Vies verhaal ? Ja misschien maar het is gewoon een biologisch gegeven, stel je eens voor hoelang het duurt voordat zo’n hoeveelheid aan vuiligheid weer is afgebroken.
    Heb al eens eerder gezegd/geschreven dat het veel zo niet alles te maken heeft met de medische wetenschap, normaal heeft de natuur zijn antwoord op overbevolking van een bepaalde soort, vaak in de vorm van een extreem besmettelijke en dodelijke ziekte.
    Kijk naar Afrika, we hebben al uitbraken gehad van het HIV virus en Ebola maar binnen de kortste tijd heeft men weer een oplossing, was dit niet zo geweest dan was de overbevolking behoorlijk gedecimeerd en waarschijnlijk was het nooit zover gekomen.
    Nee het is niet zo dat ik zeg “steek allemaal maar de moord” maar het is wel een gegeven dat we de natuur continu in de wielen rijden.

    Like

  11. guusvelraeds zegt:

    In Afrika is hout nog altijd de belangrijkste brandstof. Dat moet omgekeerd worden. Afrika moet over op steenkool. De voorraden steenkool zijn praktisch onbeperkt. Steenkool kan vandaag de dag relatief schoon verbrand worden m.b.t. vaste deeltjes zoals roet enzovoorts. CO2 is een non probleem. De oceanen zijn inderdaad de grootste natuurlijke opslagplaatsen voor CO2. Koelen de oceanen af nemen ze gigantische hoeveelheden CO2 op. Warmen de oceanen op (door zonnestraling) geven ze CO2 vrij. CO2 zorgt niet voor opwarming. De zon is de enige warmtebron. Waterdamp neemt wel warmte op maar geeft het bij afkoeling ook weer vrij inclusief water. Waterdamp (lees wolken) kunnen wel zorgen dat zonnestralen gedeeltelijk afgeblokt worden zowel vanuit de ruimte als ook omgekeerd terugkaatsende stralingswarmte vanaf de aarde. Weinig bewolking en weinig wind zorgt voor tropische temperaturen omdat het zonlicht zonder belemmering op de aarde kan stralen. Afgelopen zomer hebben we dat gemerkt. Niks geen CO2 bull-shit.

    Geliked door 1 persoon

  12. Johan zegt:

    Kortom : De wereldbevolking moet gehalveerd worden.
    Het is dus een hele goede zaak, dat de bevolking in Europa momenteel aan het vergrijzen is. Dat betekent namelijk krimp en dus verkleining van de populatie. Helaas zijn er een aantal waanzinnige politici, die menen dat deze lacune in de bevolking dan maar opgevuld moet worden door glansparels uit Afrika te importeren.

    Kijk ook eens op “overbevolking.nl” Dat is de site van de club van tien miljoen.

    Overigens : Wat wij ook doen aan het ‘milieu’, de ‘stikstof-uitstoot’ en aan de naleving van het verdrag van Parijs, het heeft allemaal geen zin. Het is dus onzin.
    Al deze moeizame pogingen worden namelijk in één klap teniet gedaan door de tomeloze en ongebreidelde bevolkingsaanwas in Afrika. In de komende dertig jaar staat daar een verdubbeling van ♪één miljard naar twee miljard glansparels op het programma. In de vijftig jaar daarna, van 2050 tot 2100, stijgt de populatie van Afrika naar de 4 miljard bewoners. En daar is geen houden aan. De consequenties voor onze planeet zullen dramatisch en vernietigend zijn.
    Over zeventig jaar leven in Afrika vierduizend miljoen glansparels tegenover vergelijkenderwijs 500 miljoen personen in Europa. Tel uit je milieu-maatregelen met warmtepompen en stikstof-reductie. Gelooft U het nog ?

    Geliked door 2 people

  13. Voor mij is alles duidelijk. islamsterilisatie.

    Geliked door 2 people

  14. flyer210 zegt:

    Boompje groot plantertje dood, zo werkt dat maar zoveel mogelijk bomen planten lijkt me niets mis mee.

    Geliked door 2 people

  15. Tom zegt:

    Interessant artikel…

    Echter het schijnt ook zo te zijn dat naarmate er meer CO2 in de lucht zit de bomen en planten ook meer CO2 gaan opnemen / vernietigen (COS). Op zich is dit iets wat men in de kassen ook min of meer toepast. De planten gaan dan ook sneller groeien.

    Ik vond zo snel dit artikel waarin men dit onderwerp bespreekt: https://www.nemokennislink.nl/publicaties/de-natuur-op-aarde-groeit-als-kool/

    Ook op dit vlak krijg ik dus het idee dat de wetenschap het niet goed weet.

    Meer planten en bomen kunnen ook een afkoelend effect geven. Denk bijvoorbeeld aan ‘groene’ plantendaken. Ik begrijp sowieso niet waarom de meeste daken in de steden zwart zijn of waarom ons asfalt zwart is.

    Laatst kwam ik dit artikel tegen:
    https://www.ad.nl/auto/waarom-deze-wereldstad-haar-straten-blauw-verft~aa7a6505/

    Like

  16. fleckie zegt:

    Te veel aard- bewoners. Op het continent Europa had/ heeft men meestal in de landen geboortebeperking toegepast, ( voor een redelijke ‘aanwas’, maar …van uit ons eigen continent⛪️😇 werd er. verordonneerd : in Afrika : ‘geboortebeperking mocht niet’,,!! In ( toch al). viriele staten! met o.a…. . het. tegenwoordige resultaat, maximum. 🌚stroomt. 🛳naar. minimum: 😷in bedoelde. calculatie- staten! .⛪️.~<~<~<~<~<~<

    Like

  17. Qvic zegt:

    In het verhaal wordt een zeer grote fout gemaakt, want bomen, planten en oceanen/meren kunnen geen kooldioxide opnemen. Dit is klinkklare onzin. Want de soortelijke massa van kooldioxide is 1,97 kg/m3 en onze omgevingslucht dit bestaat uit 99% stikstofdioxide met een soortelijke massa van 2,06 kg/m3. Dit betekent niets anders dan dat het kooldioxide de lucht in stijgt. De hoogte van het kooldioxide haalt ongeveer 5000 meter hoogte. Op deze hoogte groeit geen enkele boom en de oceanen liggen enkel op zee niveau. Zo ook de grootste onzin, dat de uitstoot van kooldioxide door vliegtuigen jarenlang in de lucht zouden blijven. De schrijver heeft waarschijnlijk nog nooit van gehoord, dat kooldioxide (wat een zeer stabiel gas is) alleen in het ultraviolette vacuüm gebied zich laat ontbinden in koolmonoxide en ozon. Dit gebeurt door invloed van de zon op een hoogte van 5000 tot 15000 meter, dus al die uitstoot van kooldioxide door vliegtuigen verdwijnt binnen 24 uur. Het ozon (O3 is een zeer onstabiel gas) vervalt binnen een fractie van een seconde weer in dioxide (O2), die vervolgens weer met een stikstof zich verbindt in stikstofdioxide. Bij het proces van de ontbinding van het kooldioxide neemt het net zoveel warmte uit zijn omgeving, als toen het ontstond. Bij die ontbinding van het kooldioxide kan de omgeving soms wel min 20 tot min 50 graden Celsius worden. (dat overleeft geen enkele plant of boom) Deze plaatselijke afkoeling veroorzaakt condens in de lucht en dat klontert samen met het koolmonoxide, wat zorgt voor een zwarte regeldruppel (COH2O) Die dan weer als neerslag naar beneden komt en dat spul is de natuurlijke planten en bomen voeding. Vandaar dat zware regenbuien donker gekleurd zijn. Dus het is geen kooldioxide (CO2), maar koolmonoxide (CO) wat planten/bomen voeding is. Met fotosynthese kunnen bladeren van bomen zuurstof uit de lucht halen en niet zo als het wijdverspreide onzin sprookje dat de bomen kooldioxide uit de lucht kunnen halen. Er wordt ook grof gelogen over het gewicht van het kooldioxide (CO2) uitstoot, want de EU en vele andere vergeten gemakshalve dat het gewicht van onze omgevingslucht. Want kooldioxide wat een soortelijke massa heeft van 1,97 kg/m3 in een omgeving van stikstofdioxide met het soortelijke gewicht van 2,06 kg/m3. Die is zwaarder dan het kooldioxide gas. Dan weegt het kooldioxide uitstoot nog maar negatief van – 0,09 kg/m3. Dus al die zogenaamde miljoenen tonnen kooldioxide uitstoot heeft eigenlijk een negatief gewicht. Dus we moeten belasting betalen over een zelf verzonnen probleem die in werkelijkheid niet eens bestaat. Net zo met het zogenaamde stikstof probleem, als onze omgevingslucht voor 99% uit stikstofdioxide bestaat. Wat is het probleem dan?

    Geliked door 1 persoon

    • Dijkstra zegt:

      Als onze omgevingslucht 99 % stikstofdioxide is, waar komt dan de zuurstof vandaar die wij ademen?

      Like

      • Dit vond ik nog en maakt het voor de lezers wat duidelijk…
        Volgens deze berekeningen wordt elk jaar 280 miljard ton zuurstof gevormd op aarde. 46% daarvan wordt in zee gevormd, en 54% op het land. Dat betekent echter niet dat 46% van de zuurstof die de atmosfeer in gaat, door algen geproduceerd is. Er spelen namelijk wel meer dingen een rol, zoals de afbraak van stoffen en de hoeveelheid organische stoffen die in de bodem achterblijft en dus niet met zuurstof wordt afgebroken.
        Gebonden koolstof is gerelateerd aan de nettoproductie van zuurstof, dus met een formule voor fotosynthese kan worden berekend hoe veel zuurstof er ontstaat. Voor elke ton koolstof die gebonden wordt, komt 2,67 ton zuurstof vrij. Algen maken 46% van de zuurstof aan, terwijl 54% op het land gevormd wordt.

        Like

      • Qvic zegt:

        @Dijkstra zegt:
        2 oktober 2019 om 21:23
        Zuurstof komt niet in de natuur voor in pure vorm, zuurstof zal altijd in verbinding zijn met andere elementen. Het stikstofdioxide (NO2) de verhouding hiervan is 88% stikstof en 21% zuurstof. Als wij die inademen nemen we maar 4% zuurstof op en we ademen weer 17% zuurstof uit. Met die 88% stikstof doen we niets mee. Die 4% missende zuurstof van het stikstofdioxide wordt dan aangevuld door het kooldioxide (CO2) wat we weer uitademen. Onze longen kunnen de benodigde zuurstof uit het stikstofdioxide molecuul halen en dat benodigde zuurstof aan bloed laten binden. Dat komt omdat ons bloed ijzer bevat. Daar hecht de zuurstof nu eenmaal beter aan, dan aan stikstof. Het zuurstof is nodig om onze cellen te laten werken en de cellen geven weer kooldioxide af als afval product. Deze voert onze longen weer af, als we uitademen.

        @ Dijkstra zegt:
        3 oktober 2019 om 09:37
        Hij kan dat niet verklaren en de reden dat hij dat niet kan lijkt me zo duidelijk dat het niet nodig is om er verder op in te gaan.
        Dat jij het zelf niet begrijpt, geeft dat jou nog geen recht om mijn bijdrage van dit onderwerp afdoet als onzin. De missende 1% is namelijk het edelgas Argon.

        @ Guardia Angel zegt:
        2 oktober 2019 om 22:00
        Op de aarde hebben wij een gesloten systeem wat betreft de elementen.
        Wat ik al zei: is dat zuurstof niet in de natuur voor komt in pure vorm, maar altijd in verbinding is met andere elementen. Er is een constante verandering in de samenstelling van de elementen op de aarde, dat 24/7/365 jaar in jaar uit bezig is. Dat wil met andere woorden zeggen, dat er nergens in de natuur pure zuurstof wordt geproduceerd.

        Like

    • Tom zegt:

      Beste Qvic,

      Sorry maar ik kan je niet volgen. Zuurstof is een basiselement en bij mijn weten komt het als O2 voor in de lucht. Ik heb het nagezocht via Wikipedia en daar wordt hetzelfde beschreven:

      https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Dizuurstof

      Bomen produceren ook O2 bij mijn weten.

      Ik weet toevallig dat Ozongeneratoren Ozon maken uit ‘lucht’. Ozon is O3

      Zuurstof bevindt zich overal. Denk maar aan water – H2O.

      Wat ik opmerkelijk vind is dat er zich volop water in het heelal bevindt en dus ook zuurstofatomen.

      Like

  18. Dijkstra zegt:

    @Guardia Angel:
    Ik begrijp dat planten zuurstof produceren. Mijn vraag was eigenlijk:
    Onze omgevingslucht is op een gegeven moment 100 % lucht. Volgens Qvic bestaat die 100 voor 99 % uit stikstofdioxide. Er blijft dan 1 % over voor andere gassen zoals zuurstof die mensen en dieren kunnen inademen. Dat is niet genoeg.
    Hij kan dat niet verklaren en de reden dat hij dat niet kan lijkt me zo duidelijk dat het niet nodig is om er verder op in te gaan.

    Like

  19. Republikein zegt:

    De Hulk weet alles.

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s