LONG READ: De oorlog in de Oekraïne en hoe Afrika het Westen verraste

(Door: Ted Snider – Vertaling: E.J. Bron)

Op 20 maart ontmoetten president Vladimir Poetin en de Chinese president Xi Jinping elkaar in Moskou. De ontmoeting, waarbij de beide staatshoofden “het bijzondere karakter van het partnerschap tussen Rusland en China bevestigden”, zou een beslissend moment voor het ontstaan van de nieuwe multipolaire wereld kunnen zijn, die de hegemonie van de VS in twijfel trekt.

Maar terwijl de VS en hun Europese partners bezorgd naar de ontmoeting met Xi Jinping keken, was Poetin er mee bezig tussen deze ontmoeting en een conferentie van vertegenwoordigers van meer dan veertig Afrikaans elanden heen en weer te pendelen. De conferentie vond plaats onder het motto “Rusland-Afrika in een multipolaire wereld”. Moskou werd op deze dag met de signalen van een zich veranderende multipolaire wereld geconfronteerd.

De Afrikaanse reactie op de oorlog in de Oekraïne verraste de VS en Europa. Geen enkel Afrikaans land heeft zich bij de door de VS aangevoerde sancties tegen Rusland aangesloten, en het overheersende standpunt van het continent was neutraliteit. De VS en hun Europese bondgenoten verwachtten van Afrika krachtige ondersteuning en een scherpe veroordeling van Rusland. In plaats daarvan kregen ze van de meesten neutraliteit, van velen een ontbrekende veroordeling van Rusland en van enkelen de schuldtoewijzing aan de VS en de NAVO.

Op de conferentie in Moskou werd Poetin door de gedelegeerden hartelijk verwelkomd. Hij noemde de conferentie “belangrijk in verband met de continue ontwikkeling van de veelzijdige samenwerking van Rusland met de landen van het Afrikaanse continent” en zei: “Het partnerschap tussen Rusland en de Afrikaanse landen heeft extra vaart gekregen en bereikt een geheel nieuw niveau”. Hij beloofde dat Rusland “de samenwerking met Afrikaanse landen altijd als prioriteit beschouwd heeft en zal beschouwen.” De toon was heel anders dan hetgeen Afrika van de VS en Europa te horen krijgt. Ook het effect was heel anders.

De vertegenwoordigers van veel Afrikaanse landen, die aan de conferentie over Rusland en Afrika in een multipolaire wereld deelnamen, sloten zich bij Poetins oproep tot deze nieuwe wereld aan. De vertegenwoordigers uit Zuid-Afrika en Congo verklaarden dat hun landen een multipolaire wereld ondersteunen, evenals de vertegenwoordigers uit Benin, Burkina Faso, Guinee, Guinee-Bissau, Zimbabwe, Mali en andere landen.

Afrika´s houding van neutraliteit betekent niet dat het continent het afwijst een standpunt in te nemen. Het is de krachtige nieuwe houding dat men in een wereld, waarin men met vele polen kan samenwerken, niet voor één kant hoeft te kiezen, in een wereld, waarin men niet in een unipolaire wereld achter de VS hoeft te staan of in een nieuwe Koude Oorlog te hoeven kiezen tussen blokken.

De VS oefenden intensieve druk op Afrika uit om de door de VS opgelegde sancties te ondersteunen. De Amerikaanse ambassadrice bij de VN, Linda Thomas-Greenfield, legde aan de Afrikaanse landen uit dat “wanneer een land besluit om zich met Rusland in te laten, terwijl er sancties zijn, dit land dan deze sancties overtreedt”, en waarschuwde ze dat wanneer zij deze sancties overtreden, “ze riskeren dat er maatregelen tegen hen worden genomen.” Desondanks heeft geen enkel Afrikaans land sancties tegen Rusland opgelegd.

In juli 2022 reisde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Antony Blinken, naar Zuid-Afrika om Pretoria voor een samenwerking met Rusland te waarschuwen en voor de ondersteuning van de VS te winnen. De reis verliep niet goed. In september 2022 kwam president Biden met de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa bijeen om het land, dat als voortrekker van de Afrikaanse neutraliteit geldt, ervan te overtuigen Rusland te veroordelen. Daarmee had hij geen succes. Zuid-Afrika heeft de door de VS aangevoerde sancties tegen Rusland afgewezen en zich bij de stemming tegen Rusland in de VN van stem onthouden. Op 23 januari kwam de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, voor gesprekken over de uitbreiding van de betrekkingen tussen de beide landen in Zuid-Afrika aan. In februari hield Zuid-Afrika ongeacht de kritiek van de VS en de EU gezamenlijke militaire oefeningen met Rusland en China voor zijn kust. De Zuid-Afrikaanse strijdkrachten verklaarden dat de oefeningen een “middel ter versterking van de al florerende betrekkingen tussen Zuid-Afrika, Rusland en China” zou zijn.

Op 3 juni 2022 werd de president van Senegal, Macky Sall, door de voorzitter van de commissie van de Afrikaanse Unie, Moussa Faki Mahamat, op een reis naar Moskou begeleid. Deze geringschatting van de westelijke isolatie van Rusland was voor Washington en het Westen bijzonder zorgwekkend, omdat Macky Sall niet alleen de president van Senegal is, maar ook de huidige voorzitter van de Afrikaanse Unie. Olayinka Ajala schrijft in een artikel met de titel “The Case for Neutrality: Understanding African Stances on the Russia-Ukraine conflict” dat Washington en het Westen zich afvragen of de houding van Sall als representatief voor Afrika als geheel beschouwd zou moeten worden.

Hoewel een groot deel van Afrika neutraal gebleven is en heel Afrika zich buiten de sancties heeft gehouden, zegt Ajala dat de houding van enkele Afrikaanse landen bijzonder belangrijk zou kunnen zijn. Hij noemt in het bijzonder Zuid-Afrika, Namibië en Senegal.

Samen met Rusland, China, India en Brazilië is Zuid-Afrika lid van de BRICS, een internationale organisatie, die een tegenwicht tegen de hegemonie van de VS moet vormen en een multipolaire wereld moet bevorderen. Egypte, Nigeria en Senegal werden onlangs als gasten bij de bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken van de BRICS verwelkomd. Ajala bericht dat de Zuid-Afrikaanse president Ramaphosa zei dat zijn land onder druk zou zijn gezet om een “zeer vijandige houding tegenover Rusland in te nemen”. Ramaphosa wees niet alleen deze druk af en stond in plaats daarvan op onderhandelingen, maar gaf ook de schuld aan de VS en de NAVO. Voor het Zuid-Afrikaanse parlement verklaarde hij: “De oorlog had vermeden kunnen worden wanneer de NAVO door de jaren heen de waarschuwingen van hun eigen vooraanstaande politici en ambtenaren ter harte had genomen dat haar uitbreiding naar het oosten tot meer en niet tot minder stabiliteit in de regio zou leiden.”

In een oorlog, die Biden als strijd tussen democratie en autocratie heeft neergezet, is de neutraliteit van Senegal volgens Ajala van belang, omdat het land “een van de meest gevestigde democratieën van het continent” en een “belangrijke bondgenoot” zou zijn. De betekenis van Senegal wordt door de rol van zijn president als voorzitter van de Afrikaanse Unie nog versterkt.

Namibië steekt er volgens Ajala bovenuit, omdat het net als Zuid-Afrika door de VS als lange termijn bondgenoot wordt beschouwd.

Er zijn veel redenen voor Afrika´s overwegend neutrale houding en de verdediging van een multipolaire wereld. Niet in de laatste plaats valt het Afrika moeilijk om Amerika´s boodschap van Rusland als de historische booswicht, die het volkerenrecht en de soevereiniteit van andere landen minacht, en Amerika als de held, die haar beschermt, te geloven. Afrika herinnert zich aan kolonialisme en neokolonialisme; Afrika herinnert zich aan de door de VS bedreven staatsgrepen.

In zijn toespraak op de conferentie “Rusland-Afrika in een multipolaire wereld” herinnerde Poetin zijn toehoorders er aan dat “sinds de heldhaftige onafhankelijkheidsstrijd van de Afrikaanse volkeren bekend is dat de Sovjet-Unie de volkeren van Afrika in hun strijd tegen kolonialisme, racisme en Apartheid maatgevend ondersteund heeft”. En verder: “Ook nu zet de Russische Federatie haar politiek van de ondersteuning en hulp voor het continent voort.”

Zijn geïnteresseerde publiek was het met hem eens. Een vertegenwoordiger van Zuid-Afrika herinnerde er aan dat “Rusland geen koloniale erfenis in Afrika heeft en geen enkel Afrikaans land Rusland als vijand beschouwt. Integendeel, u heeft ons bij onze bevrijding geholpen, u bent een betrouwbare partner”. Een vertegenwoordiger van de Republiek Congo herinnerde zich: “De betrekkingen tussen Rusland en Afrika ontwikkelden zich bijzonder goed in de tijd van de onafhankelijkheidsstrijd, toen de Sovjet-Unie de belangrijkste kracht was die de nationale bevrijdingsbewegingen ondersteunde. Zo werd de USSR de verdediger van de onderdrukten. Destijds was het de USSR, en nu is het Rusland dat in moeilijke tijden een speciale plaats onder de vrienden van Congo inneemt.” Een vertegenwoordiger van Namibië verklaarde dat zijn land Rusland altijd dankbaar zal zijn en zijn ondersteuning zou weten te waarderen.

Er bestaat echter een lange historie van het Amerikaanse en Europese kolonialisme die men zich herinnert. In maart zag Felix Tshisekedi, de president van de Democratische Republiek Congo, zich genoodzaakt de Franse p[resident Emmanuel Macron te beschimpen: “Dat moet veranderen, de manier waarop Europa en Frankrijk ons behandelen. U moet ermee beginnen ons te respecteren en Afrika anders te bekijken. Jullie moeten ophouden ons op een paternalistische toon te behandelen en met ons te praten. Alsof jullie al gelijk zouden hebben en wij niet.”

Ajala citeert een wetenschapper, die zich bezig houdt met de Eritrese-Russische betrekkingen, met de woorden dat het Eritrese Volksbevrijdingsfront “de Sovjet-Unie altijd als strategische bondgenoot tegen het imperialisme beschouwd heeft en Amerika als haar grootste vijand zag.”

In omkering van de officiële versie is het in Afrika met zijn koloniale historie niet moeilijk om de VS en Europa als schurken en Rusland als held te zien.

En omdat het onverholen kolonialisme door een subtiel neokolonialisme werd vervangen, is er niets veranderd. Neokolonialisme is kolonialisme, die zonder formele heerschappij wordt opgedrongen. Het is een kolonialisme dat niet via de controle van het territorium van een land, maar via de controle van zijn economie wordt uitgeoefend. In 1965 zei Kwame Nkrumah, de president van Ghana, dat “neokolonialisme de ergste vorm van het imperialisme is”. Hij verklaarde dat “buitenlands kapitaal voor de uitbuiting en niet voor de ontwikkeling van de minder ontwikkelde delen van de wereld ingezet wordt”. Enkele maanden later, in 1966, werd Nkrumah door een door de VS ondersteunde militaire putsch afgezet.

Een vooraanstaand economiewetenschapper van het IMF, die structuuraanpassingsprogramma´s in Latijns-Amerika en Afrika ontwierp, zou later toegeven dat “alles dat we vanaf 1883 deden, gebaseerd was op ons nieuwe zendingsbewustzijn om het Zuiden te laten ´privatiseren´ of te laten sterven; voor dit doel hebben wij op schandalige wijze economische chaos in Latijns-Amerika en Afrika aangericht…”

De putsch tegen Nkrumah was niks nieuws. De Afrikanen herinneren zich ook de staatsgreep in Congo, waarbij Patrice Lumumba werd vermoord. Net zoals het kolonialisme week voor het neokolonialisme, weken putschen voor nieuwe putschen. Volgens Nick Turse hebben in de VS opgeleide officieren sinds 2008 minstens negen putsch-pogingen in West-Afrika ondernomen.

Terwijl Rusland met Afrika samenwerkt, zetten de VS hun neokoloniale koers voort. Op 27 april 2022 nam het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden de “Countering Malign Russian Activities in Africa Act” aan. Ajala verklaart dat met de wet Afrikaanse regeringen bestraft moeten worden die met Rusland in partnerschappen samenwerken, die de verlangen van de VS schaden. Het zou om een modern voorbeeld voor kolonialisme gaan, waarbij de VS hun macht gebruiken om Afrika te domineren en te dicteren. Daarmee zouden de Afrikaanse landen aan de kant van de VS gedwongen moeten worden.

Dat is niet gelukt. In augustus bracht de topontmoeting van de staatschefs van de ontwikkelingsgemeenschap van het zuidelijke Afrika “fel haar collectieve verzet” tegen de Amerikaanse wet tot uitdrukking en bevestigde, zoals Alaja bericht, haar collectieve positie van de neutraliteit in conflicten buiten Afrika.

Er is een serie andere actuele redenen voor de Afrikaanse neutraliteit. De belangrijkste is de ondersteuning voor een multipolaire wereld. Veel Afrikaanse staten zien de oorlog in de Oekraïne echter ook als nog een incarnatie van een proxy-oorlog tussen de NAVO en Rusland, die geen nut heeft.

Een ander punt zijn de militaire betrekkingen. Meerdere Afrikaanse landen zijn bij de wapens, die ze inzetten ter bestrijding van opstanden en voor de landsverdediging, op Rusland aangewezen.

Ook al benadrukken de mainstream media vaak de militaire motivering, is dit maar een van de vele motiveringen. Behalve multipolariteit, kolonialisme en putschen, de onaantrekkelijkheid van een verwikkeling in een proxy-oorlog en militaire betrekkingen is er nog een serie andere redenen die daar aan bijdragen.

Veel Afrikaanse landen onderhouden toenemende economische betrekkingen met Rusland. In zijn toespraak op de conferentie “Russia-Africa in a Multipolar World” benadrukte Poetin de toenemende partnerschappen op de gebieden elektriciteit, kernenergie, communicatie en verkeer.

Aan de eerste Afrikaans-Russische top in het jaar 2019 namen alle 54 Afrikaanse landen deel. De staatshoofden van 45 van deze landen waren aanwezig. Poetin zei dat de top “zeer productief geweest zou zijn en heeft onze betrekkingen met de Afrikaanse staten merkbaar versterkt.” “Bijzonder opmerkelijk”, aldus Ajala, “is de houding van Rusland om de Afrikaans elanden te ondersteunen zinder zich in te mengen in de lokale politiek.” Dit beginsel onderscheidt zich duidelijk van de politiek van het Westen, die een ideologische oriëntering of economische of politieke structuuraanpassingen dicteert, die het Zuiden “geprivatiseerd” en “economische chaos” in Afrika gecreëerd hebben.

Ook de Afrikaans elanden hebben over discriminatie en verwaarlozing door het Westen geklaagd. Covid heeft niet geholpen. Terwijl de rijke westelijke landen op hun vaccin voorraden bleven zitten of ongebruikte, afgelopen vaccins vernietigden, wendden de verwaarloosde Afrikaans elanden, die dachten op het Westen te kunnen vertrouwen, zich tot China en Rusland. Poetin herinnerde de gedelegeerden van de conferentie “Russia-Africa in a Multipolar World” er aan dat “Rusland tijdens de corona-virus pandemie tot de eerst elanden behoorde die Afrikaans elanden van grote hoeveelheden vaccins, testen, persoonlijke beschermende uitrusting en andere medische en humanitaire goederen voorzagen.” Ajala zegt dat het “waargenomen gebrek aan ondersteuning door het Westen tijdens de pandemie de Afrikaanse landen nog verder van hun traditionele westelijke bondgenoten heeft weggedreven.”

Met de uitbraak van de oorlog in de Oekraïne werd Afrika opnieuw aan de discriminatie en verwaarlozing herinnerd. Het continent bekritiseerde de duidelijk discriminerende behandeling van Afrikanen en andere zwarte mensen als het om evacuatie en veiligheid ging. “Afrikanen, die uit de Oekraïne wilden vluchten, werden racistisch gediscrimineerd”, berichtte “Euronews”. Afrikanen werden er aan gehinderd in bussen of treinen te stappen en werden lichamelijk mishandeld. Ajala bericht dat ongeveer 16.000 Afrikaanse studenten, die voor de oorlog wilden vluchten, de toegang tot de treinen geweigerd werd en dat ze geen eten kregen, terwijl met hen reizende Oekraïners anders behandeld werden. De “International Journal of Public Health” bericht dat gekleurde mensen in vergelijking met Oekraïners gemiddeld langer nodig hebben om de grens over te steken. Nadat ze de grens zijn overgestoken, “is het voor hen moeilijker om in Europese landen een tijdelijk onderkomen en ondersteuning te vinden.” Het bericht wijst er ook op dat Europese landen “blanke Oekraïense vluchtelingen zonder aarzelen opnemen”, terwijl ze “in het verleden gekleurde vluchtelingen uit verschillend elanden de binnenkomst geweigerd hebben.”

Het Bureau van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten nam “met ernstige bezorgdheid” berichten voor kennisgeving aan volgens welke ambtenaren Afrikanen hinderden bij het oversteken van de Oekraïense grens, Afrikanen de toegang tot bussen en treinen weigerden, “totdat alle blanke migranten en asielzoekers ondergebracht zijn”, en “mensen van Afrikaanse afkomst de binnenkomst in enkele buurlanden weigerden”. Meerdere Afrikaans elanden, waaronder Nigeria, Ghana, Kenia en Gabon, hebben de discriminerende behandeling veroordeeld, en de Afrikaanse Unie en de commissie van de Afrikaanse Unie gaven een verklaring af, waarin wordt gezegd dat ze “bijzonder verontrust” zouden zijn over de discriminerende behandeling en dat “berichten, volgens welke Afrikanen voor een onacceptabele verschillende behandeling uitgezonderd worden, choquerend en een schending van internationaal recht zijn.”

De oorlog in de Oekraïne heeft de Afrikaanse landen gedwongen om niet alleen te klagen over discriminatie, maar ook over verwaarlozing. Meerdere Afrikaanse landen zijn wat betreft tarwe en meststoffen afhankelijk van Rusland en de Oekraïne. De oorlog heeft hun voedingsmiddelenzekerheid in gevaar gebracht. Daarom waren ze heel opgelucht over de in Istanboel door Rusland en de Oekraïne ondertekende overeenkomst, die de veilige uitvoer van graan uit Oekraïense havens mogelijk maakt. Maar. Zoals Poetin de gedelegeerden op de Moskouse conferentie herinnerde, “ongeveer 45% van de gehele graanexport uit de Oekraïne ging naar Europese landen en slechts 3% naar Afrika… en dat ondanks het feit dat deze hele handel werd gepresenteerd onder het voorwendsel de belangen van de Afrikaanse landen te behartigen.”

Volgens informatie van de VN waren op een eerder tijdstip in juli 2022 36% naar Europese landen en 17% naar Afrika gegaan. Dat is weliswaar iets beter dan Poetins statistiek, maar het verschil zal waarschijnlijk nauwelijks indruk maken op de Afrikanen. Op dit tijdstip had slechts een zeer geringe hoeveelheid van de in het kader van het wereldvoedselprogramma geleverde levensmiddelen Afrika bereikt. Reuters berichtte op 20 maart dat “de Afrikaanse landen indirect geprofiteerd hebben, omdat het verhoogde aanbod eraan heeft bijgedragen de wereldwijde graanprijzen te verlagen”, terwijl “de belangrijkste doellanden voor de in het kader van de overeenkomst verstuurde graan China, Spanje en Turkije waren.”

Poetin contrasteerde de behandeling van Afrika door het Westen met de “bijna 12 miljoen ton graan uit Rusland naar Afrika”. In november 2022 verklaarde Rusland zich bereid om gratis graan aan enkele Afrikaans elanden te leveren. Ajala zegt dat de Russische bereidheid om graan aan Afrika te schenken “er wellicht als een teken voor gezien kan worden dat een neutrale houding tegenover de oorlog in de Oekraïne wenselijk is.” Poetin beloofde de vertegenwoordiger van de Afrikaanse landen op de conferentie dat, wanneer het graanakkoord niet verlengd wordt, “Rusland bereid zal zijn om dezelfde hoeveelheid, die in het kader van de overeenkomst werd geleverd, vanuit Rusland aan de arme Afrikaanse landen te leveren, en wel zonder kosten.”

De verwaarlozing en discriminatie enerzijds, evenals anderzijds de hulp en ondersteuning, het economisch partnerschap zonder ideologisch dictaat, de militaire betrekkingen en het aanhoudende verhaal van kolonialisme en putschenwaren voor een groot deel van Afrika aanleiding om zowel de door de VS opgelegde sancties als ook de veroordeling van Rusland niet te ondersteunen. Tot verrassing en bezorgdheid van de VS en Europa was de overheersende reactie van Afrika op de oorlog in de Oekraïne neutraliteit en toenemende ondersteuning voor een multipolaire wereld.

Bron:
uncutnews.ch

Bron oorspronkelijk artikel:
original.antiwar.com
Door: Ted Snider

Vertaald uit het Duits door:
E.J. Bron
(www.ejbron.wordpress.com)