Multipolariteit betekent een rechtvaardiger machtsverdeling – wat het Westen echter niet wil accepteren

(Door: Kanwal Sibal – Vertaling: E.J. Bron)

Een rechtvaardiger wereldorde wint aan dynamiek, terwijl de spanningen tussen de dominerende en de opkomende wereldmachten zorgwekkend toenemen. Maar het lijdt geen twijfel dat het actuele spanningsspel effecten op de belangen van het globale Zuiden heeft en een impuls zal geven aan de multipolariteit.

Multipolariteit is het sleutelwoord voor een rechtvaardiger machtsverdeling in de wereld. Hoewel de globale macht, in het bijzonder de economische, zich in de afgelopen jaren hoofdzakelijk naar het Oosten heeft verschoven, weerspiegelt hij zich nog steeds niet gepast in de besluitvorming in globale kwesties.

Het Westen, aangevoerd door de VS, domineert nog steeds de internationale politieke en financiële instellingen. Het probeert aan anderen de eigen waarden en normen op te dringen, en gebruikt het thema mensenrechten en democratie als middel om zich te mengen in de binnenlandse aangelegenheden van andere landen. Het Westen heeft zijn bedoeling niet opgegeven om in andere landen voor regimewisselingen te zorgen om vaart te zetten achter de eigen geopolitieke agenda. Het versterkt of bouwt op dit moment militaire allianties en partnerschappen om zijn globale leidende rol te handhaven. Het probeert door de door hem gecontroleerde globale informatienetwerken narratieven op internationaal niveau in eigen voordeel vorm te geven. De macht, die door de VS via alle transacties in Amerikaanse dollars wordt uitgeoefend, samen met de status van de Amerikaanse dollar als reservevaluta van de wereld, wordt door Washington met een uniek wapen voor de financiële hegemonie uitgerust, inclusief de inzet van sancties als instrument om landen in de richting van zijn strategische doelen te dwingen.

Al deze gebreken in de globale leiding worden door het ontplooien van het conflict in de Oekraïne belichaamd. Rusland werd zonder de toestemming van de VN aan een serie sancties uit het Wersten blootgesteld. Derde landen worden onder dreiging met secundaire sancties van de VS onder druk gezet om zich er eveneens aan te houden. Het verlies van de toegang tot de Amerikaanse financiële markten is een risico dat de meeste landen willen vermijden. Omdat meerdere Russische banken willekeurig van het betalingssysteem SWIFT werden uitgesloten, kwam het tot een onderbreking van banktransacties met Rusland, wat effect had op de handelsuitwisseling.

Russische deviezenreserves in het buitenland werden onwettig in beslag genomen. Het Westen heeft niet alleen de olie- en gasrelaties met Rusland afgebroken, ook ander elanden werden daartoe genoodzaakt. Er werd een prijsplafond voor Russische olie ingevoerd om de Russische inkomsten uit de verkoop van olie te beperken. Het is het verklaarde doel van deze maatregelen om de economische instorting van Rusland te bewerkstelligen. De gaspijpleiding Nord Stream 2 werd opgeblazen om Duitslands afhankelijkheid van Russisch gas voorgoed te beëindigen. Het eigendom van Russische privépersonen werd zonder fatsoenlijke gerechtelijke procedure in beslag genomen, wat twijfel aan de heiligheid van het privé-eigendom in westelijke landen doet opkomen. Russische media werden onder schending van de Europese verplichting tot vrijheid van meningsuiting verboden, en westelijke media verbreiden al heel lang narratieven, waarmee Rusland en zijn president worden gedemoniseerd.

Het wezen van de multipolariteit is het multilateralisme. De structuren van het multilateralisme hebben echter in het bijzonder op het gebied van de internationale veiligheid tot nu toe niet goed gefunctioneerd en werden door het uitblijven van hervormingen in de internationale politieke en economische instellingen in toenemende mate verzwakt. De VN-veiligheidsraad, de Wereldbank en het IMF weerspiegelen in veel opzichten nog steeds de wereld van 1945 en hebben een grondige herziening en moderne reorganisatie nodig. De VN-veiligheidsraad moet uitgebreid worden om de opkomende ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika, Afrika en Azië meer vertegenwoordiging te geven. Het is onwaarschijnlijk dat dit in afzienbare tijd zal gebeuren, omdat de zich verdiepende splijting tussen het Westen enerzijds en Rusland en China anderzijds een sowieso al moeilijke consensus nog verder verhindert. De uitbreiding van de VN-veiligheidsraad vormt in feite een machtsverschuiving op internationaal niveau, en de machten tot nu toe verzetten zich hier om verschillende reden tegen.

Multilateralisme betekent de bereidheid om de al plaatsvindende verschuiving van de globale macht te accepteren in plaats van naar wegen ter zoeken haar te beperken door bestaande allianties te versterken en nieuw te smeden, zoals op dit moment is waar te nemen. Het trans-Atlantische bondgenootschap werd versterkt, de uitbreiding van de NAVO vindt plaats; Duitsland en Japan bewapenen zichzelf, Amerikaanse allianties in Azië worden versterkt, met AUKUS wordt een nieuw bondgenootschap gecreëerd en de QUAD wordt als platform verdiept. In het middelpunt staan de waargenomen bedreigingen door Rusland als gevolg van het Oekraïne-conflict en door China, dat economisch, politiek en ook militair als rivaliserende macht opkomt. In principe dient de herleving van allianties het ontstaan van multipolariteit te beperken door de vestiging van onafhankelijke machtspolen en hun invloed tot staan te brengen. De poging bestaat erin de machtsverschuivingen op globaal niveau te herkennen, deze verschuivingen echter zo veel mogelijk onder het dak van de VS te consolideren. De ooit door Frankrijk bespoedigde ambitie van Europa om een onafhankelijke rol te spelen, is eerst praktisch teniet gedaan.

Rusland, dat zijn machtsverlies na de ineenstorting van de Sovjet-Unie moest meemaken en probeerde een niet-westelijk front tegen het unilateralisme van de VS op te bouwen, begon met het initiatief naar een multipolaire wereld. Dit werd veroorzaakt door de bevordering van kleurenrevoluties, regimewisselingen en zelfs de ontbinding van complete landen door de VS om geopolitieke doelen te dienen, zogenaamd in naam van de democratie en de mensenrechten. Een eerste stap in deze richting was het dialoogplatform Rusland-India-China (RIC), een concept dat de voormalige Russische minister van Buitenlandse Zaken, Jevgeni Primakov, al in 1988 had geïnitieerd. De RIC ontwikkelde zich met de toetreding van Brazilië tot de BRIC en met de toetreding van Zuid-Afrika tot de BRICS. Dit gaf aan het concept van de multipolariteit een multi-continentale basis. De BRICS werd ondertussen naar het niveau van regelmatige topontmoetingen geheven. Haar agenda voor institutionele contacten en de bevordering van de economische en financiële samenwerking heeft tot tastbare resultaten geleid. Nu streven veel landen naar een lidmaatschap van de BRICS, waaronder Algerije, Argentinië en Iran, die officieel het lidmaatschap hebben aangevraagd, terwijl Egypte, Indonesië, Saoedi-Arabië en Turkije als potentiële leden in de wachtrij staan. Meer connectiviteit bij verkeer, de energievoorziening, in de handel, bij de alternatieve aanvoerketens en een “ont-dollarisering” zouden allemaal concreet onder de bescherming van de BRICS gestimuleerd kunnen worden.

De door Rusland en China geleide Sjanghai Organisatie voor Samenwerking (SSO) is nog een forum ter bevordering van de multipolariteit. India is lid en zal dit jaar de gastheer van de SSO-topontmoeting zijn. Iran werd als nieuw lid opgenomen, en volgens informatie van de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, willen in totaal ongeveer 20 landen tot de BRIC en de SSO toetreden. Zowel bij de BRICS als de SSO ontbreken westelijke landen, wat het beide organisaties mogelijk maakt gebieden van samenwerking te identificeren en gezamenlijke structuren te creëren, die meer autonomie tegenover het westelijk gedomineerde systeem bij het volgen van gezamenlijke belangen bieden.

Het mislukken van het Westen om Rusland te isoleren, is een bewijs voor de toenemende multipolariteit. Rusland doorstaat de gedwongen sancties. Zijn olie stroomt ondanks de westelijke embargo´s nog steeds internationaal. Andere voorbeelden zijn de versterkingen van de strategische betrekkingen tussen Rusland en China, de bereidheid van India om, ondanks de druk uit het Westen, zijn betrekkingen met Rusland uit te breiden, en de weigering van New Delhi om Rusland in de Oekraïne-kwestie te veroordelen. Afrikaanse landen, die zich naar Rusland toekeren, China, dat vrede tussen Iran en Saoedi-Arabië bemiddelt, Turkije – hoewel NAVO-lid –, dat weigert om Rusland te sanctioneren en daadwerkelijk de betrekkingen met Rusland uitbreidt. Dit komt eveneens voort uit het ontstaan van een multipolariteit in het internationale systeem. Het toenemende gebruik van nationale valuta in plaats van de Amerikaanse dollar bij de handel belooft eveneens een grote stap in deze richting.

Het lijdt geen twijfel dat het actuele spanningsspel tussen het Westen en Rusland over de Oekraïne, in het bijzonder zijn effecten op de belangen van het globale Zuiden, een impuls zal geven aan de multipolariteit. Het is echter belangrijk dat multipolariteit in een multilateraal coöperatief, rechtvaardig en vreedzaam kader functioneert en niet in een concurrerend gesjacher macht, dat op systemen van bondgenootschappen en militaire spanningen is gebaseerd.

(Kanwal Sibal is een gepensioneerde voormalige Indiase minister van Buitenlandse Zaken en was tussen 2004 en 2007 ambassadeur in Rusland. Hij bekleedde ook ambassadeursfuncties in Turkije, Egypte en Frankrijk en was plaatsvervangend ambassadeur in Washington, D.C.)

Bron:
rt.de
Door: Kanwal Sibal

Vertaald uit het Duits door:
E.J. Bron
(www.ejbron.wordpress.com)