Van het oostelijk front geen nieuws? De elites van de oostelijke EU-landen worden onrustig

Impopulaire ondersteuning: de Slowaakse presidente Zuzana Čaputová op bezoek bij de Oekraïense president Volodymyr Zelensky in april 2023. Rechts de nieuwe Tsjechische president en voormalige NAVO-generaal Petr Pavel.

(Door: Pierre Lévy – Vertaling: E.J. Bron)

De regeringen van de oostelijke EU-landen behoren in het Oekraïne-conflict overwegend tot de anti-Russische haviken. Maar de politieke situatie in meerdere van deze landen is instabiel, de instemming met de escalatiekoers brokkelt af. In Brussel wordt men nerveus.

Is er nieuws van het oostelijk front? Terwijl de EU-leiders hun ondersteuning voor Kiev steeds verder uitbreiden, beginnen de politieke vooruitzichten in enkele Midden-Europese landen te zorgen voor angstzweet bij Brussel. Dat geldt voor Bulgarije, Slowakije en zelfs voor de Tsjechische Republiek, terwijl Hongarije het voor de EU impopulaire “zwarte schaap” blijft.

Bulgarije heeft nog steeds geen volledig functionerende regering. De kiezers gingen op 2 april naar de stembus, voor de vijfde keer sinds 2021. Ook deze keerwas er geen sprake van een duidelijke parlementaire meerderheid.

Vereenvoudigd gezegd staan er in het land – dat men immense economische en sociale moeilijkheden te kampen heeft en waarin de armoede endemisch is – twee politieke kampen tegenover elkaar, die allebei in gelijke mate Atlantisch zijn ingesteld, maar een bondgenootschap altijd uitgesloten hebben. Tenminste tot nu toe.

Het ene kamp wordt aangevoerd door Bojko Borisov, de voorzitter van de rechtse, EU-vriendelijke GERB-partij. Van 2009 tot 2013, van 2014 tot 2017 en van 2017 tot maart 2021 was Borisov minister-president. Dit jaar leed hij een zware verkiezingsnederlaag, die op een in de zomer van 2020 ontstane beweging is terug te voeren: de mobilisatie tegen zijn macht, de corruptie, het cliëntelisme, de verduistering van geld en zelfs maffiose praktijken.

De nieuwe politieke bewegingen, die uit deze heterogene beweging waren voortgekomen, konden echter bij de verkiezingen in april, juli en november 2021 geen meerderheid halen. Bij de laatstgenoemde verkiezingen ontstond een partij (PP – “Laten we de verandering voortzetten!”), die onder leiding van twee jonge afgestudeerden van Amerikaanse universiteiten, waaronder Kiril Petkow (Harvard-opleiding), de grootste partij werd en een minderheidsregering vormde, die tot augustus 2022 bleef bestaan.

De versgebakken minister-president beloofde een net zo trouw euro-liberalisme als zijn voorganger, maar verplichtte zich de corruptie en het autoritarisme van Borisov uit te roeien. Hij beloofde nooit een akkoord met hem te sluiten, die voor hem als personificatie van politieke “ontbinding” gold. Zijn broze regering kwam uiteindelijk door een motie van wantrouwen ten val.

De verkiezingen in oktober 2022 en vooral in april 2023 brachten een vernieuwing met zich mee, die verband hield met de situatie in de Oekraïne: de heropstanding van de “Vernieuwingspartij” (Vazrazhdane), die vaak “pro-Russisch” of “ultranationalistisch” wordt genoemd – benamingen, die haar voorzitter afwijst. Kostadin Kostadinov beroept zich veel meer op het belang van Bulgarije niet met Rusland in de oorlog te trekken. DE grote Slavische broeder was een historische bondgenoot van het land, zowel in het Warschaupact in de tweede helft van de 20e eeuw als bij de bevrijding van het Ottomaanse juk aan het eind van de 19e eeuw.

Hoe dan ook, “Vazrazhdane” haalde van daarvoor minder dan 5% van de stemmen nu 9% in oktober 2022 en 13,6% in april 2023. Samen met de resultaten van andere groeperingen, die door het Westen als pro-Russisch geclassificeerd worden (waaronder de Bulgaarse Socialistische Partij met 8,6% van de stemmen), getuigt dit resultaat van een nieuwe polarisatie in de samenleving tussen diegenen die de door de EU en de NAVO bespoedigde koers goedkeuren, en diegenen die zich hiertegen verzetten. Het bestaan en d eontwikkeling van deze beweging verhindert dat een van de beide pro-Brussel partijen een absolute meerderheid krijgt.

Zullen de gesprekken tussen de beide partijen, die eind april – waarschijnlijk op discrete druk uit Brussel – opgenomen werden, leiden tot een resultaat? Of zullen de kiezers voor een zesde keer naar de stembus moeten?

Op dit moment geldt de zorg van de EU-elites ook Slowakije. Zowel de (minderheids)regering als de presidente hebben zich volledig overgegeven aan Atlantische theses en doen hun best ijverig voorop te lopen met de wapenleveringen aan Kiev. Van deze consensus is de bevolking echter ver verwijderd: uit opiniepeilingen blijkt dat een deel van de bevolking de voorkeur zou geven aan een minder agressieve houding tegenover Moskou. Hierbij speelt de geschiedenis een rol, evenals de sociale situatie.

In de hoofdstad Bratislava heeft de sowieso instabiele politieke situatie verder verscherpt: na een subsidieschandaal traden meerdere ministers en uiteindelijk ook de minister-president af. In september zullen nieuwe verkiezingen plaatsvinden.

Volgens verschillende peilingen zouden de zogenaamde “pro-Russische” krachten in de lift zitten. Dit geldt voor de SMER-SD van de voormalige minister-president Robert Fico en voor een van haar afgesplitste groep, HLAS. Deze beide partijen, die uit de sociaaldemocratische beweging zijn voortgekomen, maar vaak als “links-nationalistisch” of zelfs “populistisch” worden geclassificeerd, staan in de verkiezingsprognoses op de eerste plaats (met respectievelijk 18% en 15%). de partij OLANO, die de verkiezingen in 2020 met 25% van de stemmen gewonnen had en zodoende de coalitieregering aanvoerde, komt in de peilingen nauwelijks nog boven de 5% uit.

Dit gaat zelfs zo ver, dat men in Brussen (onofficieel) waarschuwt: een terugkeer van Fico aan de macht zou in een land “aan de frontlinie” een echte catastrofe zijn.

Erger nog: dit zou effecten kunnen hebben op de naburige Tsjechische Republiek. In Praag is de politieke leiding voo0rstander van een – ook militaire – ondersteuning van d eOekraïne, en pas goed sinds eind maart, toen een voormalige NAVO-generaal tot staatshoofd werd gekozen.

Maar Andrej Babiš, de voormalige minister-president, die in oktober maar nipt de verkiezingen verloor, heeft niet opgegeven om te proberen aan de macht terug te keren. Weliswaar zou het overdreven zijn om hem pro-Russisch te noemen, maar hij had in zijn campagne vooral gesteund op de grote volksdemonstraties voor vrede en een einde aan de wapenleveringen, waaraan in de herfst van 2022 tienduizenden mensen deelnamen.

Babiš is bovendien een naaste vertrouweling van Viktor Orbán, de Hongaarse minister-president. Orbán zet zich steeds opnieuw in voor een dialoog met Moskou – een ketterij voor Brussel – en spreekt zich tegen sancties uit. Desondanks stemde hij wel voor een voortzetting van de sancties. Want Boedapest is sterk afhankelijk van EU-gelden en Brussel gebruikt deze hefboom om druk uit te oefenen, zowel op dit gebied als op andere gebieden. Vastgehouden echter dient te worden dat Orbán in april 2022 overweldigend werd herkozen door zich “voor de vrede” en “tegen links, dat de oorlog steunt” te positioneren.

In werkelijkheid gaat het niet om de oprechtheid van de ziel of de intellectuele bespraaktheid van deze of die politicus. Opmerkelijk is veelmeer dat enkelen van hen pacifistische thema´s oppakken en dat er delen van het volk te vinden zijn om hen te volgen – en hen indien nodig aan succes te helpen.

De euro-Atlantische consensus, die Brussel zo dringend nodig heeft, wordt dus in de volkeren van de 27 lidstaten bij lange na niet eendrachtig gedeeld. En de kleinste valse noot zou zich tot een sneeuwbal kunnen ontwikkelen.

Bron:
rt.de
Door: Pierre Lévy

Vertaald uit het Duits door:
E.J. Bron
(www.ejbron.wordpress.com)