Kerstartikel: “De heilige drie ruiters”

Screenshot_3

Hoe kwamen de Wijzen uit het Morgenland eigenlijk naar Bethlehem? Te paard, beweren kunstenaars sinds de Middeleeuwen.

De Bijbel zwijgt erover hoe de heilige Drie Koningen naar Bethlehem gekomen zijn. En terwijl het religieuze middeleeuwse volksboek “Legenda aurea” van kamelen als transportmiddel spreekt, hebben de kunstenaars al eeuwenlang in hun werken het paard tot de waardige begeleider van de Wijzen uit het Morgenland uitverkoren.

“Ga snel naar het joodse land, daar vinden jullie de koning die jullie zoeken”, sprak de ster tot de Wijzen in de “Legenda aurea”, de “Gouden legende” van de Genuese dominicaan Jacobus des Voraigne (1230-1298). Verder wordt er gezegd: “Ze reden op dieren die zo snel zijn, dat zij op één dag net zoveel lopen als een paard in drie dagen; daar komt de naam dromedaris vandaan, dat betekent loopkracht, van dromos loop en ares kracht.” Over de herkomst van de magiërs, vertaald Wijzen, valt niet te twisten. Ze komen zeker uit Perzië. En zo legden de koningsheiligen, zoals ze over het algemeen worden beschouwd, volgens de legende de weg naar Bethlehem per kameel af, met een dier dat het exotische en de heidenenwereld van de Oriëntaalse heersers aanschouwelijk maakt.

Screenshot_7

Ook al is er in de Bijbel geen sprake van dieren in het gevolg van de magiërs, hebben kunstenaars zich vanaf het begin met deze vraag beziggehouden. Want het verhaal van de Wijzen uit Oosten, die het Christuskind goud, wierook en mirre brengen, behoort tot de oudste onderwerpen van de christelijke kunst en komt al sinds de 3e eeuw voor. Sinds de riddertijd, de 11e eeuw, krijgen de Drie Koningen, overeenkomstig hun waardigheid en die van het kind, ook paarden als reisgezellen toegewezen. Want het paard als edel en waardevol dier is het ultieme heerschappijteken. Het dient ter verheerlijking van de macht van de heerser – je hoeft alleen maar te denken aan alle ruiterstandbeelden.

De traditie is overgegaan op de christelijke kring. Zo houdt niet alleen de keizer, maar ook de paus zijn triomfantelijke intocht te paard, ja Jezus zelf wordt in de kunst als ruiter voorgesteld. Zo´n edel makende functie van het paard heeft in christelijke zin echter eigenlijk alleen betrekking op schimmels , die – zoals het zonnepaard van Helios in de mythologie – het licht symboliseren. De Bijbel heeft deze symboliek daarom overgenomen. Zo wordt op veel voorstellingen van de Wijzen uit het Oosten rekening gehouden met hun heiligheid door hun paarden als schimmels uit te beelden.

Screenshot_9

Plafondschildering in St. Martin in Zillis: één van de Drie Koningen

Ook al houdt men zich niet altijd aan deze visuele traditie en rijden de Drie Koningen net zo goed op zwarte paarden, vospaarden of bruine paarden, toch herinnert men hen weer in de tijd van de Renaissance. Op het beroemde fresco van Benozzo Gozzoli in het Palazzo Medici in Florence zijn het schimmels die de heilige Drie Koningen naar Bethlehem brengen. Juist hier is de symboliek bijzonder interessant. Zo wordt Lorenzo Medici als jongste van de Drie Koningen uitgebeeld, wat nog een typisch signaal van de complexiteit van de expressie is, juist in religieuze werken. Vergeleken met de edele, prachtig versierde schimmel op het fresco in Florence lijken de omstreeks 1130 op het kerkplafond van St. Martin in Zillis/Zwitserland vereeuwigde Koninklijke witte begeleiders op boeren werkpaarden.

De ongeveer 100 jaar later ontstane voorstelling van de aankomst van de Drie Koningen in Bethlehem in de Evangelistar in Speyer uit de groothertogelijke hofbibliotheek Karlsruhe, die zich in de Badische Landesbibliothek bevindt, onderscheidt zich daarentegen door kleine, bijna “menselijke zwakheden bezittende” pony´s in levendige beweging. Ze schijnen een bovenmenselijke last te dragen, omdat ze bijna kleiner zijn dan hun berijders. En op het Sterzinger altaar, dat men kan bekijken in de staatsgalerie Stuttgart, heeft een onbekende meester de tocht van de heilige Drie Koningen naar de riddertijd verplaatst. De Wijzen rijden hier in volle uitrusting op gestileerde schimmels, die nauwelijks nog individualiteit uitstralen. De genoemde voorstellingen zijn daarmee ook een kleine speurtocht door 900 jaar paardenschildering in de kunst.

Screenshot_5

Bron:

http://www.preussische-allgemeine.de/nachrichten/artikel/die-heiligen-drei-reiter.html

Auteur: Helga Schnehagen

Vertaald uit het Duits door:

E.J. Bron

(www.ejbron.wordpress.com)

Over E.J. Bron

www.ejbron.wordpress.com
Dit bericht werd geplaatst in Christendom. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s