Het treurlied uit Afghanistan

(Theodore Fontane)

Terwijl sneeuw licht stuivend uit de hemel valt,

houdt een ruiter voor Djellalabad halt.

“Wie daar!” Een Britse ruiterman,

Brengt een boodschap uit Afghanistan.

Afghanistan! Hij sprak toch zo mat,

De ruiter werd omringd door de halve stad,

Sir Robert Sale, de Commandant,

Hief hem van ’t paard met eigen hand.

Zij leidden hem naar een stenen alkoof

ze zetten hem neer bij de warme stoof

Hoe warmt hem het vuur, hoe laaft hem het licht

Hij ademt gejaagd, dankt en bericht:

Wij waren met dertienduizend man,

onderweg uit Kabul, weg daarvan,

Soldaten, vrouwen, kinderen klein,

die verstard, verslagen, verraden zijn.

Mijn legioen dwaalt rond en is verspreid

verward in de nacht en ongeleid

Mij heeft een God de redding gegund,

misschien, dat u de anderen redden kunt.

Sir Robert klom op de vestingwal,

officieren, soldaten volgden hem al,

Sir Robert sprak: de sneeuw valt dicht,

zij zoeken ons, maar krijgen ons niet in ’t zicht.

Ze dwalen als blinden en zijn zo nabij,

Dus laat het ze hóren: Híer zijn wij!

Zingt over thuis, waar zij op je wacht,

Trompetters schalt tot diep in de nacht!

Zij vingen aan en moe werden zij niet,

dwars door de nacht klonk het lied na lied,

Eerst Engelse liedjes met een vrolijk geluid,

Uit een hooglandlied sprak hun leed voluit.

Ze speelden die nacht en de volgende dag,

Luid, de pure liefde gaf hun kracht,

Ze bliezen, daar kwam de tweede nacht,

voor niets, het gezang, voor niets, het gewacht.

Die horen moesten, die horen niet meer,

vernietigd, er is niemand meer,

Begonnen met dertienduizend man,

Eén kwam maar terug uit Afghanistan.

Theodore Fontane schreef dit gedicht naar aanleiding van de slachting van Elphinstones Army, verloren door de Britten in januari 1842, tijdens de eerste Anglo-Afghaanse oorlog.

Het schilderij is The Remnants of an Army (1879) door Elizabeth Thompson. Neemt U deze titel vooral letterlijk. De man op het schilderij is alleen niet dood, omdat er een dik pak papier in zijn hoed zat, zodat het zwaard, dat er dwars doorheen ging nét zijn hoofd niet bereikte. Zelfs het páárd waarop deze enige overlevende te zien is, moet dood zijn neergevallen net na het binnenrijden van de stad Jalalabad. Althans, volgens de overlevering is het zo gegaan.

In de archieven wordt gesproken over een paard, dat zelfs geen decimeter meer kan verroeren:

(uit:  Dr. Brydons Report  of the Kabul disaster):

Captain Julius Brockman Backhouse: Gisteren, rond een uur ’s middags, arriveerde P.M. Brydon (op een paard dat nauwelijks nog een paar inches kan lopen), assistent-geneesheer in dienst van de Shah’s Services, bont en blauw, van top tot teen verwond door stenen, en hij, hij alleen, is gekomen om ons dit vreselijk nieuws te vertellen.

Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Vraagt U zich nu af, toch? Wat is de geschiedenis van dit verhaal? Nou, gelukkig was die Bryson niet écht de aller-enigste overlevende. Ook de vrouw van de commandant Robert Sale, Florentia Sale, werd weliswaar gegijzeld, maar wist later vrij te komen samen met haar schoondochter en schoonzoon. Haar dagboek en de verklaringen van Brydon zijn bewaard. Vandaar dat je je er nog een goed beeld bij kan vormen. De beide stukken zijn oud, maar niet onleesbaar.

Als ik het hele verhaal goed begrijp, hadden de Britten het vrij aardig voor elkaar: de diplomatieke contacten leken goed te verlopen de Britse forten werden bevolkt door soldaten, mét hun vrouwen en kinderen. Ieder groot garnizoen zou een kleine 5000 ‘followers’ hebben. In Kabul waren twee grote garnizoenen gehuisvest. Er werden wel aardige bedragen betaald aan de lokale stammen ‘om hun medewerking te garanderen’. Ze verbouwden zelf lokaal fruit, hadden een grote groentetuin en een mooie bloementuin, die de bewondering oogstte van de bezoekende lokale clanhoofden, zoals de commandantvrouw Florentia Sale beschrijft in haar dagboek over de gebeurtenissen.

Rond september 1941 werd het verschuldigde beschermingsgeld, het ging om een bedrag van 40.000 roepies, niet betaald. Dit leidde tot een opstand van de stammen rond het Britse kamp. Daar was men, zacht gezegd, niet op voorbereid: de leiding was ook niet berekend op werkelijke actie. De commandant was op een andere missie. Belangrijke beslissingen werden aldoor uitgesteld, steun kwam te laat of niet opdagen. Voorraden konden niet worden aangevuld, omdat de clans simpelweg niet leverden, ook al was er al voor het graan betaald.

Ondertussen werd er hevig gestreden:

(uit: A journal of the disasters in Afghanistan- Florentia Sale)

Kolonel Mackwell ging, tegen het advies van Bird in, kijken of de versterkingen al in zicht waren. Hij raakte gewond en viel op de grond. De cavalerie heeft hem vreselijk verwond. Hij is gewond aan allebei zijn benen, een snee onder de knie en de ander op zijn dij. Drie snijwonden in zijn rug, twee tenen eraf gesneden en drie of vier sneeën in zijn arm, die dan ook onmiddellijk geamputeerd moest worden toen hij binnengebracht werd. De arme man! Hij zei: “Dit is geen oorlog, dit is moord!”

Enfin, uit het hele boek van die mevrouw Sale spreekt zó duidelijk het onbegrip over de Afghaanse, moslimse, manier van doen. Maar ze begrijpt wel heel goed wat de consequenties zijn voor ‘haar mensen’. Ik zou zeggen, lezen dat boekje, ik ga zo deel 2 zoeken, wat er ook nog moet zijn, blijkens de eindtitel.

Het hele verhaal eindigt er mee, dat de Britten met ongeveer 13000 overlevenden zich wilden terugtrekken uit Kabul. Zoals iedereen al voelt aankomen, loopt dit gigantisch mis.

Ze vertrekken op 6 januari. De zieken en gewonden bleven achter onder de hoede van de nieuwe Koning. Een aantal hooggeplaatste officieren bleven als gijzelaars achter bij Mohamed Zaman Khan, met als tegenprestatie de doorgang van de troepen door de onherbergzame passen rond Kabul. Zodra het laatste regiment de poort verlaat, worden ze aangevallen, in de rug. Het is een helse tocht, de sneeuw ligt 15 cm diep, het is erg koud. Veel vrouwen en kinderen bezwijken tijdens de eerste dagmars van slechts 5 mijl. Ze moeten meteen al een deel van het groot geschut achterlaten, bij het eerste kampement bij de rivier de Loghar. De negende januari worden gewonden en vrouwen en kinderen achtergelaten bij Muhammed Akbar, die ze zal helpen de bergen door te komen in de achterhoede. Op de elfde januari laten generaal Elphinstone, brigadier Shelton en kapitein Johnson zich in gijzeling nemen door Akbhar Khan (waarbij het mij niet duidelijk is of dit dezelfde is als Muhammed Akbar/Zaman Khan: Iemand?). Niet dat het veel lijkt te helpen:

(uit ‘Dr. Brydons Report  of the Kabul disaster)

We hielden halt de volgende dag(12-1), maar het constante vuren van de vijand werkte ons op de zenuwen. Ze controleerden alle bergtoppen, we zijn een makkelijk doelwit. Veel officieren zijn al gedood, waaronder captain Skinner van het Commissariat. Een uur na zonsondergang kregen we orders om te vertrekken. Er zou een brief zijn gekomen van Generaal Elphinstone, waarin hij ons opdraagt door te marcheren zo ver als we kunnen, omdat hij vermoedt dat er vals spel gespeeld wordt. Door deze onverwachte opdracht troffen wij inderdaad nog onbemande vijandelijke kampementen aan, verspreid door de hele  Jigdalak Pass. Toen de vijand ons doorkreeg, vielen ze ons van achteren weer aan.

Wat er nog over is, wordt gedecimeerd, alle discipline is weg, ze maken geen enkele kans meer. Brydon besluit dat hij beter hulp kan proberen te halen, vecht zijn weg door de bergpas en vindt daar nog een groepje mannen, Captains Bellew, Hopkins, and Collyer, Lt Bird, Teer & Gray, Doctor Harper, Sergeant Freil en nog ongeveer vijf Europeanen. Bellew en Bird ontvielen ons bij Fatehabad, net als Gray en de Europeanen: en toen waren er nog 5: Captains Hopkins & Collyer and Dr. Harper, met hun goede paarden, lieten Lieut. Steer en mijzelf ver achter. Steer vertelde mij dat hij zou schuilen tot de nacht kwam en verliet de weg. Ik reed alleen verder en onder zeer moeilijke omstandigheden bereikte ik Jajalabad rond één uur ’s middags, de dertiende januari 1842.

Waarmee de cirkel weer mooi rond is, met dat vreselijk verwonde paard en dito ruiter op dat schilderij van het begin. Die éne ruiterman, die terug kwam uit Afghanistan. Gedenkwaardig verhaal, prachtig gedicht, heerlijk lied gezongen door Nina Hagen, die speciaal voor ons ‘Fontane nog even heeft opgegraven’.  Danke, Frau Hagen!

Bronnen:

http://www.khyber.org/publications/011-015/brydonreport.shtml

http://books.google.nl/books?id=0fZAAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

http://berlinbooks.org/brb/2010/01/the-tragedy-of-afghanistan/

Door:

Treintrien (voor www.ejbron.wordpress.com)

Over E.J. Bron

www.ejbron.wordpress.com
Dit bericht werd geplaatst in Afghanistan, Groot-Brittannië. Bookmark de permalink .

11 reacties op Het treurlied uit Afghanistan

  1. treintrien zegt:

    @ Hans, dat klopt, staat ook in ’t boekje van Florentia Sale, dat ook moed ze niet ontzegd kon worden. Met kapmessen geweren tegemoet treden is beslist niet laf. Ook hun tactiek van oorlogvoeren viel haar op: iedere ruiter nam een voetsoldaat mee naar het slagveld. De voetsoldaat kwam op deze manier veel fitter aan bij de slag. Freshly dropped, noemt zij het ergens. Ze verbaast zich er over, dat dit niet veel eerder al door iemand is bedacht.
    De hevigheid van de gevechten deed haar aan de kruistochten denken, dat zegt ook veel. Had ik nog allemaal in het stuk willen stoppen, helaas vergeten 😉

    Voor de rest weet ik van deze geschiedenis niets. Product van het mammoetonderwijs he, net de nieuwe leerweg nog meegemaakt. Weet niks en kan niks. 🙂 Misschien als ik later groot ben…

    Over de huidige gezagsdragers heb je helaas gelijk, ’t zijn niet de immigranten die de wetten hier aan het oprekken zijn. Dat doen onze eigen vollidiote ambtenaren wel.

    Like

  2. JohanW zegt:

    De Taliban vermoord rucksichtlos allen die niet hun ‘rule’ accepteren. Ook mede moslems die in hun ogen samenspannen met de westerse ‘bezetter’. Dit is een absolute catastrophe omdat de talibantoes niet te herkennen zijn ze duiken onder in de bevolking en door hun wreedheid durft niemand de vinger te wijzen. Bovendien zijn zo talrijk dat je feitelijk een oudtestamentische veldtocht moet houden waarbij alle mannen boven de 12 over de kling worden gejaagd dan kan na een rituele burka verbranding de Afghaanse vrouw toegewezen worden aan een Isaf soldaat zodat er totaal nieuwe populatie ontstaat. Zoals het nu gaat zal met het verminderen van de US troepen de Taliban de controle nemen en gaat Karzai vermoord worden als hij niet op tijd vlucht.In dit licht bezien is de totale ISAF inspanning een kapitaal verlies aan levens en kapitaal….

    Like

  3. treintrien zegt:

    @ Johan W
    En dat dus al minstens 200 jaar! Dat was de eerste reden dat ik meer over dat gedicht wilde weten, dat ’t daar al zo lang een rommeltje is. Toen kwam daar ook nog dat schilderij bovenop en die 2 boekjes. Dus ik ben blij dat je ’t opmerkt, de link legt met nu.
    Ik mag nog wel een beetje oefenen met stukjes schrijven, want dit had er natuurlijk allemaal in moeten zitten. Oefening baart kunst en daarbij is geduld een schone zaak ;). Bedankt voor de reactie allebei.

    Like

  4. louis-portugal zegt:

    Goed gedaan treintrien en ga door.
    We zien inmiddels via het geweldige internet zoveel voorbijkomen dat niemand meer kan zeggen dat hij het niet wist.
    Ze willen het niet weten want het past niet bij hun wereld van manipulatie welke ze alsmaar gepleegd hebben.
    Veel politici hebben nog niet echt in de gaten dat het manipuleren en liegen telkens moeilijker wordt.

    Like

  5. treintrien zegt:

    @ Louis, bedankt, altijd leuk om te horen ;), zeker als reactie op je internet- en vertaaldebuut 😉

    Ik wil wel echte artikelen vertalen voor dit blog, maar ik heb op dit stuk ongeveer een hele week gebroed, dus ben eigenlijk denk ik niet snel genoeg.
    Nou was dit wel een gedicht, dat viel wel een tikkeltje tegen qua tijd, want je wilt het wel recht doen natuurlijk. Heb wel aan Heer Bron beloofd dat als er weer een gedichtje of iets anders zo blijft spoken, dat ik me dan weer meld.

    Like

  6. louis-portugal zegt:

    Treintrien.
    Als dit jou eerste vertaling is ben je wel meteen in het diepe gesprongen.
    Als je idd. wat meer wil leveren kun je beter wat simpele artikelen uitzoeken.
    Bert heeft zoveel links op zijn site met zeer interessante artikelen dat er keuze genoeg is.

    Like

  7. treintrien zegt:

    Haha, Louis, ik hou wel van een uitdaging 😉
    Had nog nooit een letter vertaald, maar ach je moet ergens beginnen.
    ‘k Zie nu wel twee dingetjes in ’t gedicht die eigenlijk gewoon fout zijn…
    uit Jalalabad moet natuurlijk voor zijn… in de eerste regel.
    En verstijfd had ik verstard moeten gebruiken.
    Da’s nog wel storend nou ik het zelf zie.
    Maar goed, je kan niet alles hebben.

    En over dat artikelen doen:
    Dat uitzoeken van zo’n te vertalen artikel, dát vind ik nou écht moeilijk,
    volgens mij veel moeilijker dan het vertalen op zich.
    Daar moet je toch een soort journalistieke neus voor hebben.
    Die van mij werkt niet zo goed.
    Mooie verhalen, ja, die herken ik wel. Maar zo’n pareltje als dit krijg je helaas niet elke dag in de schoot geworpen. Was het maar zo’n feest ;).

    In elk geval bedankt voor de tips 🙂

    Like

  8. E.J. Bron zegt:

    @treintrien

    Beide wijzigingen inmiddels aangebracht hoor! 😉 🙂

    Like

  9. treintrien zegt:

    Dat is aardig, heer Bron!

    Ik denk al zal je niet met meer werk opzadelen, kon er wel mee leven ook,
    maar dit is wel beter! Dank!

    Like

  10. E.J. Bron zegt:

    @treintrien

    Ik bén gewoon heel aardig eigenlijk! 😉

    Als u een eventuele volgende keer weer een foutje o.i.d. ziet, even een comment onder het artikel en dan wijzig ik het gewoon. Ik lees heus wel mee. 😉

    Like

  11. Jan zegt:

    Even kijken hoe Karzai er uit ziet, kogels door je bast:

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s